KURS ISHI

KIRISH Global miqyosda ijodiy sanoatning bozor hajmi 2023-yilda 2.5 trillion AQSH dollarini tashkil etib, yillik o‘sish sur’ati 7.2%ni ko‘rsatgan [1]. Bu sohada ishlovchi mutaxassislar soni 300 milliondan ortiq bo‘lib, kelgusi besh yilda bu ko‘rsatkichning 10-15% ga ortishi kutilmoqda [2]. O‘zbekistonda esa 2023-yilda innovatsion mahsulotlar ishlab chiqarish hajmi 5.8 trillion so‘mni tashkil etib, bu 2022-yilga nisbatan 12.3%ga o‘sgan [3]. Raqamli iqtisodiyot va IT xizmatlari eksporti 2023-yilda 300 million AQSH dollaridan oshib, 2022-yilga nisbatan 2 barobar o‘sishni ko‘rsatdi [4]. Ta’lim tizimida ijodkorlikni rivojlantirishga qaratilgan dasturlarga investitsiyalar 2023-yilda 50 milliard so‘mga yetib, bu ko‘rsatkichning 2025-yilga borib 100 milliard so‘mga yetishi prognoz qilinmoqda [5]. Bu raqamlar ijodiy tafakkurni rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlarning global va milliy iqtisodiyotdagi ahamiyatini yaqqol ko‘rsatadi. Bugungi shiddatli globallashuv va texnologik inqilob davrida inson kapitalining eng qimmatli resurslaridan biri – bu ijodiy tafakkurdir. Jamiyatning har bir jabhasida, xususan, ta’lim, fan, biznes va san’atda murakkab muammolarni yechish, yangi g‘oyalarni yaratish va innovatsion yondashuvlarni joriy etishga bo‘lgan ehtiyoj tobora ortib bormoqda. Mavjud ta’lim tizimlari esa ko‘pincha an’anaviy, konvergent fikrlash usullarini rivojlantirishga ko‘proq e’tibor qaratib, divergent va kreativ tafakkur ko‘nikmalarini yetarli darajada shakllantira olmayapti. Bu esa yosh avlodning kelajak mehnat bozoridagi raqobatbardoshligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Mazkur holat ijodiy tafakkur muammosini psixologiya fanida chuqur o‘rganish, uning nazariy asoslarini boyitish, amaliy mexanizmlarini ishlab chiqish va ta’lim jarayoniga joriy etish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Ijodiy tafakkur muammosining psixologiyada o‘rganilishi uzoq tarixga ega bo‘lib, ko‘plab xorijiy olimlar tomonidan fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Jozef Gilford (J. P. Guilford) XX asr o‘rtalarida ijodkorlikni psixologik o‘rganishga asos solgan va divergent fikrlash tushunchasini ilmiy muomalaga kiritib, ijodiy jarayonni o‘lchash metodologiyalarini ishlab chiqqan [6]. Tereza Amabile (T. Amabile) ijodkorlikning ichki motivatsiya nazariyasini ilgari surib, shaxsiy qiziqish va erkinlik ijodiy faoliyatga musbat ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatgan [7]. Mihali Chiksentmixayi ( ...