KURS ISHI

KIRISH Bugungi raqamli asrda insonning olamni idrok etish jarayonlari tobora murakkablashib bormoqda. Ma'lumotlar oqimining keskin ko'payishi, vizual va auditoriy axborot manbalarining kengayishi inson miyasiga ta'sir etuvchi omillarni oshirmoqda. Masalan, O'zbekistonda internet foydalanuvchilari soni 2023-yil oxiriga kelib 27 milliondan oshdi, bu aholining 75% dan ortig'ini tashkil etadi [1]. Shu bilan birga, mobil qurilmalar orqali axborot iste'moli kuniga o'rtacha 4-5 soatga yetmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar insonning tashqi dunyoni qabul qilish va qayta ishlash mexanizmlarining o'zgarib borayotganligidan dalolat beradi. Ushbu holatda, insonning idrok jarayonlarining psixologik, kognitiv va neyrofiziologik asoslarini chuqurroq o'rganish muhim ilmiy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Zamonaviy jamiyatda axborot texnologiyalarining rivojlanishi, ijtimoiy tarmoqlarning keng tarqalishi hamda doimiy axborot ta'sirida bo'lish insonning haqiqatni idrok etishiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Yolg'on xabarlar tarqalishi, ma'lumotlarning subyektiv talqin qilinishi kabi holatlar shaxsning dunyoqarashi va qaror qabul qilish jarayonlariga salbiy ta'sir etishi mumkin. Shu sababli, insonning olamni idrok etishining psixologik mexanizmlarini tushunish, uning sifatini oshirish va salbiy ta'sirlardan himoya qilish yo'llarini izlash bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Bu boradagi tadqiqotlar shaxsning psixologik sog'lig'ini mustahkamlash, ta'lim jarayonlarini optimallashtirish va jamiyatda ma'naviy-axloqiy munosabatlarni yaxshilashga xizmat qiladi. Insonning olamni idrok etishi ko'plab jahon psixologlari tomonidan o'rganilgan. Gestalt psixologiyasi asoschilaridan biri Maks Vertgeym (1920-yillar) idrokning yaxlitlik tamoyilini, ya'ni butunlikni uning qismlaridan ustun qo'yishni asoslab berdi [3]. Lev Vygotskiy (1930-yillar) idrokning ijtimoiy va madaniy omillar ta'sirida shakllanishi g'oyasini ilgari surdi [4]. Kognitiv psixologiya vakili Jerom Bruner (1950-yillar) insonning dunyoni kategorizatsiya qilish va ma'nolash jarayonlarini o'rganib, idrokning faol va konstruktiv xarakterga ega ekanligini ta'kidladi [5]. Neo-konstruktivist Jon Artury Fodor (1980-yillar) esa miya ichidagi ma'lumotlarni qayta ishlash va idrokning shakllanishida hisoblash modellalarini qo'llash mumkinligini taklif qildi [6]. Neyropsixologiya sohasida Aleksandr Luriy (1960-yillar) miya shikastla ...