KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida ruhiy salomatlikni muhofaza qilish tizimini takomillashtirishga qaratilgan sa’y-harakatlar doirasida kognitiv psixologiya, xususan, xotira tadqiqotlari alohida ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 7-iyundagi "Aholiga psixologik yordam ko‘rsatish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi PQ-5136-sonli qarorida psixologik xizmatlarni rivojlantirishning dolzarbligi qayd etilgan [1]. Ushbu qaror ijrosi doirasida neyrokognitiv buzilishlar, shu jumladan xotira buzilishlari diagnostikasi va korreksiyasiga qaratilgan ilmiy tadqiqotlar salmog‘ini oshirish zarurati yuzaga kelmoqda. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda kognitiv buzilishlarga chalingan shaxslar soni yil sayin ortib bormoqda, masalan, yoshi katta aholi orasida demensiyaning tarqalishi 65 yoshdan oshganlar orasida taxminan 5-7% ni tashkil etadi [2]. Bu ko‘rsatkich global miqyosda 2050-yilga borib 139 millionga yetishi prognoz qilinmoqda [3], bu esa xotira funksiyalarini chuqur o‘rganish va ularni optimallashtirish usullarini izlashning nafaqat ilmiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy dolzarbligini ham ko‘rsatadi. Bugungi kunda raqamli axborotning haddan tashqari ko‘pligi, stress darajasining oshishi va aholining qarishi bilan bog‘liq holda xotira bilan bog‘liq muammolar keng tarqalgan hodisaga aylanmoqda. Yoshlar orasida axborotni qayta ishlash tezligi va samaradorligi pasayishi, yoshi kattalarda esa kognitiv buzilishlar, xususan, xotira yo‘qolishi kabi holatlar ko‘paymoqda. Afsuski, O‘zbekistonda xotira buzilishlarining oldini olish, diagnostikasi va korreksiyasiga qaratilgan kompleks dasturlar yetarli darajada rivojlanmagan. Mavjud ilmiy tadqiqotlar asosan nazariy jihatlarga e’tibor qaratib, amaliy yechimlar va samarali intervensiya usullarini ishlab chiqishda jiddiy bo‘shliqlar mavjud. Ayniqsa, milliy mentalitet va aholi xususiyatlarini hisobga olgan holda xotira mexanizmlarini empirik tadqiq qilish va optimallashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar yetishmaydi. Kognitiv psixologiyada xotira tadqiqotlari ko‘plab olimlar tomonidan keng o‘rganilgan. Hermann Ebbinghaus (1885) o‘zining "Xotira haqida" asarida xotira egri chizig‘i va unutish tezligini miqdoriy jihatdan o‘lchash orqali xotira sohasiga empirik yondashuvni kiritgan [4]. Brenda Milner (1966) mashhur HM bemorini o‘rganish orqali gipokampusning deklarativ ...