KURS ISHI

KIRISH Institutsiоnаl islоhоtlаrning bоsh mаqsаdi, vаzifаlаrivа хuquqiy аsоslаri mavzusidagi kurs ishimizga kirish qismi quyidagicha: Jahon bankining 2023 yilgi "Boshqaruv ko'rsatkichlari" hisobotiga ko'ra, global miqyosda institutsional boshqaruv sifati indeksi (Government Effectiveness Index) o'rtacha 0.16 ballni tashkil etadi [1]. Shuningdek, 2024 yilgi "Doing Business" hisobotida iqtisodiy islohotlar natijasida global miqyosda biznesni yuritish bo'yicha o'rtacha ko'rsatkich 60.5 ballga yetganligi qayd etilgan [2]. O'zbekistonda esa so'nggi yillarda Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida amalga oshirilgan keng ko'lamli institutsional islohotlar natijasida mamlakatning "Iqtisodiy erkinlik indeksi" bo'yicha reytingi sezilarli darajada yaxshilanib, 2024 yilda 57.3 ballni tashkil etdi [3]. Xususan, Jahon bankining "Boshqaruv ko'rsatkichlari" indeksida O'zbekistonning hukumat samaradorligi 2016 yildagi -0.99 dan 2023 yilda -0.65 ga qadar yaxshilandi, bu institutsional muhitda ijobiy o'zgarishlardan dalolat beradi [1]. Mamlakatda davlat korxonalarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish dasturlari natijasida 2023 yilda 500 dan ortiq davlat aktivi sotuvi amalga oshirilib, budjetga 1.2 milliard AQSH dollari miqdorida mablag' jalb qilindi [4]. Biroq, tranzaksiya xarajatlari ba'zi sohalarda hali ham yuqori bo'lib qolmoqda, masalan, qurilish sohasida ruxsatnomalar olish jarayoni o'rtacha 65 kunni tashkil etishi [5], bu esa investitsiyalarni jalb qilishda to'siq bo'lishi mumkin. Ushbu omillar institutsional islohotlarning maqsadlari, vazifalari va huquqiy asoslarini chuqur o'rganish zaruratini ko'rsatadi. Bugungi globallashuv davrida institutsional islohotlar har bir davlatning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlash va ijtimoiy farovonlikni oshirishning asosiy omiliga aylangan. Institutsional muhitning sifatli bo'lishi investitsiyalar oqimi, innovatsiyalar rivoji va xususiy sektor faolligini bevosita belgilaydi. Institutsional islohotlar boshqaruv samaradorligini oshirish, korrupsiyani kamaytirish, huquq ustuvorligini ta'minlash va bozor mexanizmlarini mustahkamlash orqali mamlakatning raqobatbardoshligini oshiradi. Hozirgi kunda O'zbekiston bozor iqtisodiyoti tamoyillariga o'tish jarayonida davlatning iqtisodiyotdagi rolini optimallashtirish, raqobat muhitini shakllantirish va investitsiya jozibadorligini oshirish kabi masalalar bilan yuzlashmoqda. Mav ...