KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yil holatiga ko'ra, eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalar soni 10 mingdan oshiqni tashkil etadi [1]. Bu esa umumiy aholi sonining sezilarli qismini tashkil etib, ularning ta’lim olishi va jamiyatga integratsiyalashuvida qator muammolarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, inklyuziv ta'lim tizimining joriy etilishi bilan umumta'lim maktablariga jalb etilgan eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalar uchun muloqotni samarali tashkil etish dolzarb vazifaga aylanmoqda. Global miqyosda esa, har ming chaqaloqdan 1-3 nafari eshitish nuqsoni bilan tug'iladi va bu ko'rsatkich rivojlanayotgan mamlakatlarda yuqoriroqdir [2]. Ushbu statistik ma'lumotlar, eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalarning muloqot ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan kompleks yondashuvlar zarurligini yaqqol ko'rsatadi. Ushbu bolalarning muvaffaqiyatli integratsiyasi nafaqat individual darajada ularning hayot sifatini yaxshilaydi, balki jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishiga ham ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Bugungi kunda ta’lim tizimida inklyuzivlik tamoyillari tobora kengayib borayotgan bir sharoitda, eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalarning ta’lim olish jarayonida duch keladigan asosiy to'siqlardan biri muloqotning samarali yo'lga qo'yilmaganligidir. An'anaviy ta'lim muhitida ushbu bolalar ko'pincha tengdoshlari va o'qituvchilari bilan muloqot qilishda qiyinchiliklarga duch kelishadi, bu esa ularning o'zlashtirishiga, ijtimoiy moslashuviga va psixo-emotsional rivojlanishiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Mavjud adabiyotlar va amaliyotlar shuni ko'rsatadiki, surdotarjimonlik xizmatlarining yetarli emasligi, pedagoglarning imo-ishora tili bo'yicha bilim va ko'nikmalarining pastligi, shuningdek, assistiv texnologiyalardan foydalanishdagi cheklovlar ushbu muammoning ildizidir. Shu sababli, integratsiya va inklyuziv ta'lim jarayonida eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalar muloqotini tashkil etishning samarali mexanizmlarini ishlab chiqish va joriy etish orqali yuqorida keltirilgan muammolarni bartaraf etishga zamin yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha, xalqaro miqyosda bu borada ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Brenda Schick (2000) o'z ishlarida eshitishida nuqsoni bo'lgan bolalarda imo-ishora tilini o'rganishning kognitiv rivojlanishga ta'sirini o'rgangan va erta imo-ishora tilini o'rganishning nutq rivojlanishi uchun ahamiyatini isb ...