KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda, global biotexnologiya bozori ulkan o'sish sur'atlarini namoyish etib, 2023-yilda 1,3 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo'lsa [1], interferon ishlab chiqarish sohasi ushbu bozorning muhim segmentlaridan biri hisoblanadi. Prognozlarga ko'ra, interferonlar bozorining global hajmi 2030-yilga borib 8,5 milliard AQSh dollariga yetishi kutilmoqda [2]. O'zbekistonda esa, farmatsevtika sanoati so'nggi besh yilda jadal rivojlanib, ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 2018-yilga nisbatan 3 baravardan ko'proq oshgan [3]. Shu bilan birga, mahalliy dori vositalari bilan ta'minlash darajasi 2023-yil yakuniga ko'ra 30% dan oshmagan [4], bu esa importga bog'liqlikni kamaytirish va muhim dori vositalarini, jumladan interferonlarni mahalliy ishlab chiqarishni yo'lga qo'yish zaruriyatini ko'rsatadi. Hukumatning "Farmatsevtika sanoatini rivojlantirish bo'yicha 2022-2026 yillarga mo'ljallangan strategiyasi" doirasida mahalliy ishlab chiqarishni 50% ga oshirish vazifasi belgilangan [5]. Interferonlar virusli infeksiyalar, onkologik kasalliklar va autoimmun kasalliklarni davolashda keng qo'llaniladigan muhim biopreparatlardir. Biroq, ularni an'anaviy usullar bilan olish murakkab va qimmat jarayon bo'lib, yuqori narx hamda yetarli miqdordagi mahsulotni olishda cheklovlarga ega. Ushbu kurs ishi interferonlarni biotexnologik usullar yordamida ishlab chiqarishning zamonaviy yechimlarini tahlil qilishga qaratilgan bo'lib, u O'zbekistonda ushbu yo'nalishni rivojlantirish imkoniyatlarini o'rganadi. Mamlakatda hozirgi kunda rekombinant interferonlarni sanoat miqyosida ishlab chiqarish uchun zarur bo'lgan ilmiy-texnik baza va malakali kadrlar yetarli emasligi, shuningdek, ishlab chiqarishni tartibga soluvchi huquqiy va me'yoriy asoslarning ayrim kamchiliklari mavjud [6]. Shunday qilib, ushbu tadqiqot nafaqat nazariy jihatdan mavzuni chuqur o'rganish, balki amaliy tavsiyalar berish orqali O'zbekistonda interferon ishlab chiqarishni optimallashtirish va rivojlantirishga xizmat qiladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahliliga ko'ra, interferonlar biotexnologiyasi sohasida jahonda qator nufuzli olimlar fundamental va amaliy tadqiqotlar olib borgan. Masalan, Sidney Pestka (1981) inson interferonini E. coli bakteriyasida klonlash va ekspressiya qilish orqali rekombinant interferon ishlab chiqarishda kashshof bo'lgan [7]. Charles Weissmann (1982) interferon genlarini ...