KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida xorijiy tillarni o'rganishga bo'lgan talab yildan yilga ortib bormoqda, bu esa tilshunoslik tipologiyasi sohasidagi tadqiqotlarning dolzarbligini oshiradi. O'zbekistonda ingliz tilini o'rganuvchilar soni 2023-yilda 2,5 milliondan oshgani [1], shu jumladan IELTS imtihonlarida ishtirok etuvchilar soni so'nggi uch yilda 45% ga o'sgani [2] ushbu yo'nalishdagi ilmiy ishlarga bo'lgan ehtiyojni yaqqol ko'rsatadi. Global miqyosda esa til texnologiyalari va lingvistik tahlil bozorining hajmi 2022-yilda 12,5 milliard dollarni tashkil etib, 2030-yilga borib 38 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [3], bu esa tillararo aloqalarni chuqur tushunish, ayniqsa, turli tipologik xususiyatlarga ega tillarni o'rganish muhimligini ko'rsatadi. Ushbu global tendensiyalar O'zbekistonning jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuvida, xalqaro ta'lim va biznes aloqalarini rivojlantirishda tilshunoslik tipologiyasining nazariy va amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Hozirgi davrda tillararo kommunikatsiyaning kengayishi va sun'iy intellektga asoslangan til texnologiyalarining rivojlanishi fonida lingvistik tipologiya sohasidagi hal etilmagan muammolar dolzarb bo'lib qolmoqda. Xususan, tillarning xilma-xilligini tizimli tushunish, universal til qonuniyatlarini aniqlash va o'zbek tilining boshqa tillar, jumladan ingliz tili bilan tipologik farqlari va o'xshashliklarini chuqur tahlil qilish masalasi yetarli darajada o'rganilmagan. Tillarni o'rganish jarayonida uchraydigan qiyinchiliklar, jumladan, ikkinchi tilni o'zlashtirishdagi interferensiya holatlari aynan tillarning tipologik xususiyatlaridan kelib chiqadi. Bu esa xorijiy tilni o'qitish metodikalarini optimallashtirish, samaraliroq o'quv dasturlarini ishlab chiqish va madaniyatlararo muloqotni yaxshilash uchun lingvistik tipologiyaning amaliy qo'llanishiga bo'lgan ehtiyojni oshiradi. Ushbu kurs ishi aynan shu bo'shliqlarni to'ldirishga, tilshunoslik tipologiyasining nazariy asoslarini amaliy misollar bilan mustahkamlashga qaratilgan. Tilshunoslik tipologiyasi sohasida jahon miqyosida ko'plab yetuk olimlar fundamental tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, Jozef Greenberg (1963) tillararo universalialarni aniqlashga qaratilgan pioner ishlari bilan mashhur bo'lib, tillarning so'z tartibi va boshqa sintaktik xususiyatlari bo'yicha turli universalialarni kashf etgan [4]. Bernard Comrie (1981) o'zinin ...