KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida xorijiy tillarni o'rganish va o'rgatish sohasida, ayniqsa ingliz tili bo'yicha, o'sish sur'atlari juda yuqori bo'lib, bu ta'lim sohasiga yo'naltirilgan davlat siyosatining yaqqol natijasidir. So'nggi besh yil ichida O'zbekistonda chet tillarni o'rganishga qaratilgan investitsiyalar hajmi 25% ga oshdi, xususan, 2023-yilda xorijiy tillarni o'qitish bilan shug'ullanuvchi markazlar va ta'lim muassasalariga jami 1.5 trillion so'mdan ortiq mablag' yo'naltirildi [1]. Til markazlarining soni 2020-yilga nisbatan 40% ga ko'payib, 2024-yilga kelib 2000 dan oshiqqa yetdi, ularning 70% dan ortig'i ingliz tilini o'qitishga ixtisoslashgan [2]. Bu ko'rsatkichlar mamlakatimizda ingliz tiliga bo'lgan talabning naqadar yuqori ekanligini, shuningdek, til o'rganishga bo'lgan intilishning jamiyat hayotining barcha jabhalarida, jumladan, ilmiy izlanishlar va ta'limda ham ustuvor yo'nalishga aylanganini yaqqol ko'rsatadi. Bu esa tilshunoslikning nazariy va amaliy jihatlariga, xususan, til tiplogiyasiga bo'lgan qiziqishni oshirib, turli tillarning o'ziga xos xususiyatlarini chuqur tahlil qilish zaruratini keltirib chiqarmoqda. Ushbu kurs ishida ko'rib chiqilayotgan til tiplogiyasi mavzusi, ayniqsa hozirgi globalizatsiya sharoitida, chet tillarini samarali o'zlashtirish va til siyosatini to'g'ri shakllantirish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Har bir tilning o'ziga xos tiplogik xususiyatlarini tushunish, ularni boshqa tillar bilan qiyosiy tahlil qilish orqali tillarning ichki tuzilishini, rivojlanish qonuniyatlarini va ulardagi universal va xususiy jihatlarni aniqlash imkonini beradi. Bugungi kunda tilshunoslikda til tiplogiyasi sohasida hal etilmagan ko'plab muammolar mavjud. Jumladan, tillar o'rtasidagi murakkab o'zaro ta'sirlarni, ayniqsa turli til oilalariga mansub tillar o'rtasidagi tipologik farqlarni kompleks yondashuv asosida o'rganish, shuningdek, zamonaviy raqamli texnologiyalar, xususan korpus tilshunosligi ma'lumotlari asosida yangi tasniflash modellari ishlab chiqish dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Bu tadqiqot, ayniqsa o'zbek tilining tipologik xususiyatlarini chuqur o'rganish orqali, til ta'limi metodologiyasini takomillashtirishga va tilni modellashtirishdagi nazariy bo'shliqlarni to'ldirishga xizmat qiladi. Til tiplogiyasi sohasida jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, J. Greenberg (1963) o'z ...