KURS ISHI

KIRISH Raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi va internet texnologiyalarining keng tarqalishi sharoitida kiberxavfsizlik masalasi global va milliy miqyosda tobora dolzarb tus olmoqda. Global kiberxavfsizlik bozori hajmi 2023-yilda 185.5 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga kelib 460 milliard AQSH dollariga yetishi kutilmoqda [1]. O'zbekistonda esa 2023-yil yakuniga ko'ra kiberjinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 28% ga oshgan [2], bu esa axborot infratuzilmasini himoya qilishga qaratilgan yangi yechimlar va vositalarga bo'lgan ehtiyojni keskin oshirmoqda. Xususan, ip manzil tekshiruvchilar kiberxavfsizlik tizimlarining muhim tarkibiy qismi bo'lib, tarmoq faoliyatini nazorat qilish, tahdidlarni aniqlash va ularning oldini olishda asosiy rol o'ynaydi. Mazkur kurs ishi doirasida ip manzil tekshiruvi mexanizmlarini tahlil qilish, mavjud muammolarni aniqlash va O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan samarali yechimlarni taklif etish dolzarb vazifalardan hisoblanadi. Internet protokoli (IP) manzili raqamli dunyodagi har bir qurilmaning o'ziga xos identifikatori bo'lib, axborot almashinuvining uzluksizligini ta'minlaydi. IP manzil tekshiruvi tizimlari, ayniqsa, kiberhujumlarni aniqlash (masalan, DDoS hujumi [3]), fishing urinishlarini oldini olish [4], kiruvchi trafikni filtrlab, ruxsat etilmagan ulanishlarning oldini olish (firewall tizimlari orqali [5]) va foydalanuvchilarning geografik joylashuvini aniqlash (GeoIP [6]) kabi kiberxavfsizlik vazifalarida muhim ahamiyat kasb etadi. O'zbekistonda raqamli xizmatlar ko'rsatishning tez sur'atlarda o'sishi, masalan, elektron tijorat aylanmasining 2023-yilda 148.5 trillion so'mga yetishi [7], kiberxavfsizlik choralarini kuchaytirish zaruratini yanada oshirmoqda. Shu bilan birga, mahalliy mutaxassislarning bu yo'nalishdagi bilim va ko'nikmalarini oshirish, zamonaviy texnologiyalarni tatbiq etish orqali kiber tahdidlarga qarshi samarali kurashish mexanizmlarini yaratish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan sanaladi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar obyekti bo'lib kelgan. Masalan, J. Postel (1981) internet protokoli (IP) arxitekturasining ilk tamoyillarini ishlab chiqqan va IP manzil tuzilishini aniqlagan [8]. T. Berners-Lee (1989) esa World Wide Web'ni yaratish orqali internet infratuzilmasini rivojlantirgan, bu esa IP manzil tekshiruvining axborot al ...