KURS ISHI

KIRISH Axborot texnologiyalari sohasi global miqyosda jadal rivojlanib, fayl qidiruv tizimlari bozori ham katta o'sishni namoyish etmoqda. 2023-yilda global fayl qidiruv dasturiy ta'minotlari bozori hajmi taxminan 4,5 milliard dollarni tashkil etdi va 2030-yilga kelib bu ko‘rsatkich yillik 12,8% o‘sish sur’ati bilan 10 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish, korporativ ma'lumotlar hajmining eksponensial o'sishi, bulutli texnologiyalarning keng tarqalishi va sun'iy intellektga asoslangan qidiruv vositalariga bo'lgan talabning ortishi bilan bevosita bog'liqdir. O'zbekistonda esa raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish dasturlari doirasida elektron hujjat aylanishi hajmi 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 35% ga oshgan [2], bu esa saqlanayotgan fayllar sonining keskin ko'payishiga va ularni samarali boshqarish hamda tezkor qidirishga bo'lgan ehtiyojni kuchaytirishga olib kelmoqda. Xususan, davlat idoralarida va yirik korxonalarda har yili yaratiladigan yangi elektron hujjatlar soni o'rtacha 25-30% ga o'smoqda [3], bu esa mavjud fayl qidiruv tizimlarining yuklamasini oshirib, ularning samaradorligiga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda. Fayl qidiruv tizimlari kompyuter tizimlarida saqlangan ulkan hajmdagi ma'lumotlar ichidan kerakli fayllarni tez va aniq topishga qaratilgan bo'lib, zamonaviy axborot texnologiyalarining ajralmas qismiga aylangan. Bugungi kunda mavjud fayl qidiruv yechimlari ko'pincha murakkab so'rovlarni, ayniqsa kontentga asoslangan semantik qidiruvni samarali bajarishda cheklovlarga ega. Fayllarni faqat nomi yoki sanasi bo'yicha qidirish imkoniyati cheklangan bo'lib, fayl ichidagi ma'lumotlarning mazmunini tahlil qilish va kontekstual qidiruvni amalga oshirishda yetarli darajada rivojlanmagan [4]. Bu holat ayniqsa yirik korporativ ma'lumotlar bazalarida, ilmiy tadqiqot institutlarida va davlat muassasalarida dolzarb muammoga aylanmoqda, chunki xodimlarning ma'lumot qidirishga sarflayotgan vaqti ish samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. O'zbekiston sharoitida lokalizatsiyalashgan, ya'ni o'zbek tilidagi hujjatlarni va mahalliy kontekstni tushuna oladigan samarali fayl qidiruv echimlarining yetishmasligi ham ushbu muammoni yanada chuqurlashtirmoqda, bu esa ushbu kurs ishi doirasida yangi, yanada samaraliroq fayl qidiruvchisi prototipini ishlab chiqish zaruratini keltirib chiqaradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi chuqur tahlil qilinganda, ...