KURS ISHI

KIRISH Global iqtisodiy jarayonlar sharoitida har bir mamlakatning barqaror rivojlanishi bevosita iqtisodiy muvozanatlikka bog'liq. O'zbekiston iqtisodiyoti 2023-yilda 6% o'sish sur'atini qayd etdi, shu bilan birga, inflyatsiya darajasi 9.2% ni tashkil qildi [1]. Ishsizlik darajasi esa 8.1% atrofida saqlanib qoldi [2]. Respublika YAIMining 2022-yilda 80 milliard dollardan oshgani, 2023-yilda esa 90 milliard dollarga yaqinlashgani [3] mamlakatning iqtisodiy salohiyati oshib borayotganini ko'rsatsa-da, makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash va iqtisodiy muvozanatlikka erishish dolzarb masalalardan bo'lib qolmoqda. Valyuta bozorida ayirboshlash kursining barqarorligi, davlat byudjeti defitsitining YAIMga nisbatan 4.2% [4] atrofida saqlanishi ham iqtisodiy muvozanatlikni ta'minlashga qaratilgan harakatlarning muhim tarkibiy qismlaridir. Iqtisodiy muvozanatlikka erishish bugungi kunda dunyo miqyosidagi ko'plab mamlakatlar uchun strategik ustuvorlik hisoblanadi. Global iqtisodiyotdagi beqarorliklar, yuqori inflyatsiya bosimi, energetika inqirozlari va ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar milliy iqtisodiyotlarning barqaror faoliyatiga jiddiy tahdid solmoqda. O'zbekistonda ham xususiylashtirish jarayonlari, bozor islohotlari va xorijiy investitsiyalarni jalb qilish bo'yicha keng ko'lamli ishlar olib borilmoqda. Biroq, agrar sektorning YAIMdagi ulushining 25% dan yuqori ekanligi [5], sanoat ishlab chiqarish hajmining tez sur'atlarda o'sishi bilan birga, ishlab chiqarish xarajatlarini optimallashtirish, raqobatbardoshlikni oshirish va mahsulot sifatini yaxshilashda hal etilmagan masalalar mavjud. Shuningdek, aholi daromadlari tafovuti va hududiy rivojlanishdagi nomutanosibliklar ham iqtisodiy muvozanatlikka erishish yo'lidagi to'siqlardan bo'lib, ushbu muammolarni ilmiy asosda tadqiq etish zaruriyatini kuchaytiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahliliga ko'ra, iqtisodiy muvozanatlik nazariyasi jahon iqtisodiy fikrining markaziy mavzularidan biri bo'lib kelgan. Leon Walras (1874) o'zining "Sof iqtisodiyot elementlari" asarida umumiy iqtisodiy muvozanatlik nazariyasini ishlab chiqdi va ko'p bozorli iqtisodiyotda talab va taklifning o'zaro ta'sirini matematik modellar orqali ko'rsatib berdi [6]. Jon Meynard Keyns (1936) "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida iqtisodiyotdagi muvozanatlik holati to'liq bandlikni kafolatlamasligini ta'kidlab, davlatnin ...