KURS ISHI

KIRISH Iqtisodiy o'sish va milliy boylik har qanday mamlakatning barqaror rivojlanish strategiyasining markaziy o'qini tashkil etadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yildagi ma'lumotlariga ko'ra, mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 2021-yilda 6,8% ga o'sdi va 73,3 mlrd AQSH dollariga yetdi [1]. Bu o'sish sur'atlari nafaqat ichki iste'molning oshishi, balki investitsiyalar hajmining sezilarli darajada kengayishi bilan ham bog'liq bo'lib, xususan, 2022-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar 8,1 mlrd dollarni tashkil etdi [2]. Jahon bankining "Jahon taraqqiyoti hisoboti"ga ko'ra, global miqyosda milliy boylikning o'rtacha yillik o'sishi oxirgi o'n yillikda 2,5% atrofida bo'lib, bu asosan inson kapitali va infratuzilmaga yo'naltirilgan investitsiyalar hisobiga amalga oshmoqda [3]. O'zbekistonda esa inson kapitaliga sarmoyalar hajmi 2023-yilda YaIMning 8,5 foizini tashkil etib, ta'lim va sog'liqni saqlashga yo'naltirilgan davlat xarajatlari jami byudjetning 40% dan ortig'ini tashkil qilmoqda [4]. Bu ko'rsatkichlar iqtisodiy o'sishning nafaqat miqdoriy, balki sifat jihatdan ham barqarorlashuvini ta'minlashda milliy boylikni samarali boshqarishning ahamiyatini ko'rsatadi. Bugungi globallashuv va raqamlashtirish sharoitida iqtisodiy o'sishni ta'minlash va milliy boylikni oshirish masalasi har qachongidan ham dolzarb hisoblanadi. Mamlakatning uzoq muddatli farovonligi va raqobatbardoshligi uning tabiiy resurslaridan tashqari, inson kapitali, zamonaviy infratuzilma va innovatsion salohiyatiga bog'liqdir. Biroq, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun bu yo'lda qator muammolar mavjud: iqtisodiyotning diversifikatsiya darajasi hali ham yetarli emasligi, yuqori qo'shimcha qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarishning cheklanganligi, mintaqaviy va global bozorlardagi raqobatning kuchayishi hamda resurslardan samarali foydalanish bilan bog'liq strategik yondashuvlarning takomillashtirilishi zaruriyati shular jumlasidandir. Shuningdek, iqtisodiy o'sishning inklyuzivligini ta'minlash, ya'ni barcha aholi qatlamlarining bu jarayonlardan teng foyda ko'rishi masalasi ham hal etilmagan dolzarb muammolardan biridir. Ushbu masalalar O'zbekistonning "O'zbekiston-2030" strategiyasida belgilangan maqsadlarga erishishda muhim to'siqlarni yuzaga keltirishi mumkin [5]. Iqtisodiy o'sish va milliy boylik nazariyalari global miqyosda ko'plab olimlar ...