KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) 6% ga o'sdi [1], ammo jahon iqtisodiyotidagi beqarorliklar va geosiyosiy keskinliklar sharoitida iqtisodiy rivojlanishning barqarorligini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etmoqda. Xalqaro Valyuta Jamg'armasining (XVJ) 2024-yilgi hisobotiga ko'ra, jahon iqtisodiyotining o'sish sur'atlari 2.9% ni tashkil etishi kutilmoqda [2], bu esa global miqyosda iqtisodiy faollikning sekinlashish tendensiyasini ko'rsatadi. Bunday sharoitlarda, iqtisodiy sikllarni chuqur o'rganish va ularning mamlakat iqtisodiyotiga ta'sirini tushunish makroiqtisodiy siyosatni samarali shakllantirish uchun zarurdir. Masalan, 2008-yilgi global moliyaviy inqiroz va 2020-yilgi COVID-19 pandemiyasi davrida jahon iqtisodiyotining keskin pasayishi global YIMda mos ravishda 0.1% [3] va 3.1% [4] qisqarishiga olib keldi, bu esa iqtisodiy sikllarning salbiy oqibatlarini minimallashtirish uchun oldindan ko'ra bilish va tezkor choralarni ko'rish zarurligini yaqqol ko'rsatadi. Hozirgi globallashuv davrida, iqtisodiy rivojlanishning sikllarini tushunish va ularni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish dolzarb masalalardan biridir. O'zbekiston iqtisodiyotining liberallashuvi va jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi jarayonida, mamlakat ichki va tashqi shoklarga nisbatan sezgirligi ortib bormoqda. Masalan, xalqaro xomashyo narxlarining o'zgarishi yoki yirik savdo sheriklarining iqtisodiy pasayishi O'zbekistonning eksport tushumlariga bevosita ta'sir ko'rsatishi mumkin, bu esa valyuta kursining beqarorligiga yoki inflyatsiya bosimining oshishiga olib keladi [5]. Mavjud adabiyotlarda, iqtisodiy sikllarning nazariy asoslari va xalqaro tajriba keng yoritilgan bo'lsa-da, O'zbekistonning o'ziga xos iqtisodiy tuzilmasi, institutsional shart-sharoitlari va amalga oshirilayotgan islohotlar nuqtai nazaridan iqtisodiy sikllarning xususiyatlarini chuqur tahlil qilish va ularni boshqarish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish hali to'liq hal etilmagan muammolar sirasiga kiradi. Jumladan, milliy iqtisodiyotni barqaror rivojlantirish uchun iqtisodiy sikllarning sabablarini, shakllarini va ularga qarshi siyosiy choralarni O'zbekiston kontekstida adaptatsiya qilish masalasi alohida ahamiyatga ega. Iqtisodiy sikllar nazariyasi va metodologik asoslari bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundame ...