KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyoti 2023-yilda 3,1% o'sishi prognoz qilinib, 2024-yilda 3,2% ga yetishi kutilmoqda [1]. Bu o'sish sur'atlari global iqtisodiy tsikllarning o'ziga xos bosqichidan dalolat beradi, ya'ni keyingi yillarda sekinlashuv fazasiga o'tish ehtimoli yuqori. O'zbekiston iqtisodiyoti ham global tendensiyalardan chetda qolmay, 2023-yilda YaIMning 6% ga o'sishi kuzatilgan bo'lsa, 2024-yilda 5,5% atrofida o'sish prognoz qilinmoqda [2]. Biroq, ushbu barqaror o'sish ko'rsatkichlari ortida iqtisodiy tsikllarning potentsial salbiy ta'sirlari, masalan, inflatsiya bosimi va ayrim sektorlarda talabning pasayishi kabi xavflar yashiringan bo'lishi mumkin. Xususan, 2023-yil oxirida O'zbekistonda yillik inflatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etgan [3], bu esa iste'molchilarning xarid qobiliyatiga ta'sir ko'rsatib, iqtisodiy faollikning kelajakdagi o'zgarishlariga turtki bo'lishi mumkin. Shu bilan birga, Rossiya-Ukraina mojarosi va boshqa geosiyosiy keskinliklar oziq-ovqat va energiya narxlariga ta'sir o'tkazib, global iqtisodiy tebranishlarni kuchaytirmoqda, bu esa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun makroiqtisodiy barqarorlikni saqlashni yanada murakkablashtirmoqda [4]. Iqtisodiy tsikllikni chuqur tahlil qilish va samarali boshqarish har qanday milliy iqtisodiyot uchun muhim strategik vazifadir. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy tsikllar ko'pincha tashqi shoklarga sezuvchan bo'lib, ular aholi turmush darajasiga, bandlikka va investitsiya muhitiga jiddiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Mamlakat iqtisodiyotining barqaror va inklyuziv o'sishini ta'minlash uchun iqtisodiy faollikning davriy o'zgarishlarini tushunish, ularni bashorat qilish va ularning salbiy oqibatlarini minimallashtirish choralari zarur. Bugungi kunda, resurslarning cheklanganligi, global raqobatning kuchayishi va texnologik inqilob sharoitida iqtisodiy tsikllarning tabiatini va ularga qarshi kurashish mexanizmlarini o'rganish dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Masalan, 2020-yilgi pandemiya davrida O'zbekiston YaIMining o'sish sur'ati 1,6% gacha pasaygan [5], bu esa tashqi shoklarning mahalliy iqtisodiyotga qanchalik jiddiy ta'sir ko'rsatishini yaqqol ko'rsatdi va antitsiklik siyosatlarni ishlab chiqish zaruratini oshirdi. Mazkur tadqiqot ana shunday muammolarni hal qilishga qaratilgan bo'lib, iqtisodiy tsikllar nazariyasini O'zbekiston kontekstiga moslashtirish orqali amaliy tavsiyalar b ...