KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotida klasterlarning yalpi ichki mahsulot (YaIM) ga qo'shayotgan hissasi tobora ortib bormoqda, masalan, Yevropa Ittifoqida 2022-yilda klasterlarga kiruvchi kompaniyalar YaIMning qariyb 38% ni tashkil etgan va har to'rtinchi ish o'rni klasterlar doirasida yaratilgan [1]. Bu ko'rsatkichlar klasterlarning iqtisodiy o'sish va bandlikni ta'minlashdagi markaziy rolini yaqqol ko'rsatadi. O'zbekistonda esa so'nggi besh yilda qishloq xo'jaligi, to'qimachilik va qurilish materiallari sanoatida klasterlar soni sezilarli darajada oshgan bo'lib, 2023-yil yakunlariga ko'ra, respublikada faoliyat yuritayotgan klasterlar soni 120 dan oshdi va ular umumiy sanoat ishlab chiqarish hajmining 25% dan ortig'ini ta'minladi [2]. Xususan, paxta-to'qimachilik klasterlari sohaga kiritilgan investitsiyalar hajmini 2,5 barobarga oshirib, hosildorlikni o'rtacha 30% ga, tayyor mahsulot eksportini esa 1,8 barobarga o'stirishga erishdi [3]. Biroq, ushbu ijobiy dinamikaga qaramay, ishlab chiqarish klasterlari faoliyatini har tomonlama rivojlantirishning iqtisodiy mohiyatini chuqur tahlil qilish, ularning raqobatbardoshligini oshirish va barqaror o'sishini ta'minlash borasida tizimli yondashuvlarga ehtiyoj sezilmoqda. Bugungi globallashuv sharoitida, jahon bozorlarida raqobatning kuchayishi va innovatsion texnologiyalarning tezkor rivojlanishi ishlab chiqarish klasterlari oldiga yangi talablarni qo'ymoqda. O'zbekiston iqtisodiyoti uchun klasterlarning ahamiyati shundan iboratki, ular xomashyo yetishtirishdan tortib, chuqur qayta ishlangan yuqori qo'shilgan qiymatli mahsulot ishlab chiqarishgacha bo'lgan to'liq zanjirni qamrab olish orqali iqtisodiy o'sish drayveriga aylanmoqda. Shu bilan birga, infratuzilma muammolari, moliyaviy resurslarga cheklangan kirish, kadrlarning malaka darajasi yetarli emasligi va innovatsiyalarni joriy etishdagi qiyinchiliklar kabi bir qator hal etilmagan masalalar klasterlarning to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilmoqda. Jumladan, O'zbekiston Savdo-sanoat palatasi tomonidan o'tkazilgan so'rovlarga ko'ra, klasterlarning 40% dan ortig'i moliyaviy resurslarga kirishda muammolarga duch keladi va 30% ga yaqini innovatsion texnologiyalarni joriy etish uchun malakali mutaxassislar yetishmasligini qayd etgan [5]. Ushbu dolzarb muammolarni ilmiy asosda tahlil qilish va ularni bartaraf etish bo'yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqis ...