KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) hajmi 90 milliard AQSH dollaridan oshgan bo'lib, iqtisodiy o'sish sur'atlari 6% dan yuqori ko'rsatkichni tashkil etdi [1]. Ushbu o'sishda ishlab chiqarish omillaridan, xususan, qishloq xo'jaligida yer resurslaridan samarali foydalanish (2023-yilda qishloq xo'jaligi mahsulotlari hajmi 4,1% ga o'sgan [2]), sanoatda kapital investitsiyalari (2023-yilda asosiy kapitalga kiritilgan investitsiyalar hajmi 25% ga oshgan [3]) hamda xizmat ko'rsatish sohasida malakali mehnat resurslaridan samarali foydalanish (xizmatlar eksporti 2023-yilda 2,5 milliard AQSH dollariga yetdi [4]) muhim rol o'ynadi. Shuningdek, respublikada kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari soni 2023-yilda 500 mingdan oshib [5], ular YaIMning qariyb 50% ini ta'minladi, bu esa tadbirkorlik qobiliyatining iqtisodiy rivojlanishdagi o'rnini yaqqol ko'rsatadi. Jahon miqyosida esa, global iqtisodiyotda ishlab chiqarish omillarining samaradorligini oshirish bo'yicha investitsiyalar hajmi har yili o'rtacha 5-7% ga o'smoqda, ayniqsa, yuqori texnologiyali ishlab chiqarish sohalarida kapitalning qaytimi (ROI) 15-20% gacha yetmoqda [6]. Ishlab chiqarish omillarining iqtisodiy mohiyatini chuqur tahlil qilish va ulardan samarali foydalanish mexanizmlarini ishlab chiqish hozirgi sharoitda strategik ahamiyat kasb etadi. Global iqtisodiyotda raqobatning kuchayishi, resurslarning cheklanganligi va texnologik inqilob davrida har bir mamlakat o'z iqtisodiy salohiyatini maksimal darajada ro'yobga chiqarishga intilmoqda. Ayniqsa, O'zbekistonda iqtisodiy islohotlar davom etayotgan bir paytda, ishlab chiqarish omillarini to'g'ri baholash, ularning o'zaro aloqalarini o'rganish va samaradorligini oshirish orqali barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash dolzarb vazifadir. Mavjud muammolar qatoriga ishlab chiqarish resurslaridan nooqilona foydalanish, kapitalning eskirishi, mehnat unumdorligining nisbatan pastligi, innovatsion tadbirkorlikni rivojlantirish uchun yetarli rag'batlantiruvchi mexanizmlarning shakllanmaganligi kiradi. Ushbu muammolar mahalliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligiga salbiy ta'sir ko'rsatib, qo'shimcha qiymat yaratish salohiyatini cheklamoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga kelsak, ishlab chiqarish omillari iqtisodiyot nazariyasining eng qadimgi va fundamental tush ...