KURS ISHI

KIRISH Bugungi kunda global iqtisodiyotda ishlab chiqarish omillarining samarali ishlatilishi iqtisodiy o‘sishning asosiy drayverlaridan biri hisoblanadi. Jahon iqtisodiyotida tovar va xizmatlar ishlab chiqarish hajmi doimiy ravishda o‘sib bormoqda; masalan, 2023-yilda global YAIDM 105 trln dollardan oshdi [1]. O‘zbekiston iqtisodiyotida ham ishlab chiqarish omillarining muhimligi tobora ortib bormoqda. So‘nggi yillarda mamlakatimizda sanoat ishlab chiqarish hajmi yildan-yilga yuqori sur'atlarda o‘sib, 2023-yilda 175,5 trln so‘mga yetdi, bu esa avvalgi yilga nisbatan 6,1% o‘sishni ko‘rsatadi [2]. Ushbu ko'rsatkichlar ishlab chiqarish omillarining, ya'ni mehnat, yer, kapital, tadbirkorlik qobiliyati va innovatsiyaning iqtisodiy taraqqiyotdagi o‘rni va ularni yanada samarali boshqarish zaruriyatini qat'iy taqozo etadi. Ishlab chiqarish omillarining iqtisodiy mohiyatini chuqur tushunish va ulardan maksimal foydalanish, resurslarni tejash, samaradorlikni oshirish hamda raqobatbardoshlikni kuchaytirish hozirgi kunda har bir mamlakat iqtisodiyotining asosiy strategik yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda. Ushbu kurs ishida ishlab chiqarish omillarining mohiyatini, ularning iqtisodiy rivojlanishdagi o‘rnini, jahon va O‘zbekiston tajribalarini tahlil qilish orqali ularning samaradorligini oshirishning dolzarb muammolari va yechimlari ko'rib chiqiladi. Mazkur mavzu so‘nggi yillarda iqtisodiy adabiyotlarda keng o‘rin egallagan. Jahon miqyosida ko‘plab iqtisodchilar ishlab chiqarish omillarining o‘zaro munosabatlari va ularning iqtisodiy o‘sishga ta'sirini o‘rganishgan. Jumladan, Pol Romer ishlab chiqarish omillarining, xususan, texnologik bilimlarning, iqtisodiy o‘sishdagi o‘rnini izohlab, innovatsiyalarni iqtisodiy taraqqiyotning asosiy harakatlantiruvchi kuchi deb hisoblaydi [3]. Robert Solou o‘zining o‘suv modeli orqasida kapital, mehnat va texnologik taraqqiyotning iqtisodiy o‘sishga ta'sirini matematik usullar yordamida tahlil qilib, texnologik taraqqiyotning uzoq muddatli o‘sishdagi rolini asoslab bergan [4]. Gari Bekker mehnat bozorini inson kapitali nuqtai nazaridan o‘rganib, ta'lim va malakani oshirishning mehnat unumdorligiga ta'sirini tadqiq etgan [5]. Maykl Porter raqobat strategiyalari va milliy iqtisodiyotlarning raqobatbardoshligini tahlil qilib, ishlab chiqarish omillarining sifatli va samarali bo‘lishi raqobatbardoshlikni belgilovchi muhim omil ekanlig ...