KURS ISHI

KIRISH Jahon sanoat ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 45 trillion dollardan oshib, global iqtisodiyotning tayanchi bo'lib qolmoqda, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish esa raqobatbardoshlikni ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynamoqda [1]. O'zbekistonning YaIMda sanoatning ulushi 2023-yilda 27,5% ni tashkil etdi, bu esa mamlakat iqtisodiyotining barqaror o'sishida ishlab chiqarish sektorining muhim o'rnini ko'rsatadi [2]. Shu bilan birga, korxonalar o'rtasida samaradorlik ko'rsatkichlarida sezilarli farqlar kuzatilmoqda; masalan, ba'zi ilg'or korxonalarda mehnat unumdorligi respublika o'rtacha ko'rsatkichidan 1,5-2 barobar yuqori ekani qayd etilgan [3]. Bu esa, resurslardan yanada samarali foydalanish va innovatsiyalarni joriy etish orqali umumiy iqtisodiy o'sishni jadallashtirish uchun katta salohiyat mavjudligini anglatadi. Bugungi shiddatli global raqobat sharoitida, resurslarning cheklanganligi, xomashyo narxlarining o'zgaruvchanligi va iste'molchilar talablarining doimiy ravishda o'zgarib borishi ishlab chiqarish korxonalari oldida yangi qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan iqtisodiyotlar uchun ishlab chiqarish samaradorligini oshirish nafaqat korxonalarning o'ziga xos muammolarini hal etish, balki mamlakatning eksport salohiyatini oshirish, ichki bozor raqobatbardoshligini mustahkamlash va aholi farovonligini yaxshilashda ham muhim ahamiyat kasb etadi [4]. Hozirda ko'plab mahalliy korxonalarda eskirgan texnologiyalar, optimallashtirilmagan ishlab chiqarish jarayonlari va malakali kadrlar yetishmasligi kabi muammolar ishlab chiqarish samaradorligini oshirishga to'sqinlik qilmoqda [5]. Shuning uchun, bu mavzuni chuqur o'rganish, zamonaviy usullar va strategiyalarni joriy etish orqali mavjud bo'shliqlarni to'ldirish va aniq amaliy yechimlarni taklif etish dolzarb hisoblanadi. Ishlab chiqarish samaradorligi masalasi uzoq yillardan beri iqtisodiy tadqiqotlar markazida bo'lib kelgan. Adam Smit o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida mehnat taqsimoti va ixtisoslashuvning samaradorlikka ta'sirini ko'rsatib berdi, bu esa ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirishning ilk nazariy asoslaridan biri bo'ldi [6]. Frederick Winslow Taylorning ilmiy menejment nazariyasi ishchi jarayonlarini standartlashtirish va vaqt-harakat tahlili orqali ishlab chiqarish samaradorligini ...