KURS ISHI

KIRISH Islom me’morchiligi va naqsh san’atining estetik xususiyatlarini tadqiq qilish bugungi kunda madaniy merosni saqlash va kelajak avlodlarga yetkazishdagi dolzarb vazifalardan biridir. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning madaniy-ma’rifiy islohotlar dasturida tarixiy yodgorliklarni asrab-avaylash, ularni taʼmirlash va dunyo miqyosida targʻib qilishga alohida eʼtibor qaratilgan boʻlib [1], bu sohadagi ilmiy izlanishlarning ahamiyatini yanada oshiradi. Misol uchun, soʻnggi besh yil ichida Oʻzbekistonda turizm sohasi 2.5 barobarga oʻsib, 2023-yilda xorijiy sayyohlar soni 6.9 million kishiga yetgan [2]. Ularning aksariyati Samarqand, Buxoro va Xiva kabi shaharlardagi Islom me’morchiligi durdonalarini ziyorat qiladi, bu esa ushbu yodgorliklarning estetik qiymatini chuqur tahlil qilish va targʻib qilish zaruratini koʻrsatadi. Jahon miqyosida esa, madaniy merosni saqlash va qayta tiklash loyihalariga yoʻnaltirilgan investitsiyalar hajmi yildan yilga ortib bormoqda, 2022-yilda bu koʻrsatkich qariyb 10 milliard AQSH dollarini tashkil etgan [3]. Ayniqsa, Islom san’atining noyob elementlari, jumladan, arabeska, muqarnas, isliymi va girih kabi naqshlar nafaqat tarixiy qadriyat, balki hozirgi zamon dizayn va arxitektura sohalarida ham ilhom manbai boʻlib xizmat qilmoqda. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, Islom me’morchiligi va naqsh san’atining estetik xususiyatlarini tizimli ravishda oʻrganish, ularning bugungi kundagi ahamiyatini koʻrsatish va zamonaviy jamiyatga tatbiq etish imkoniyatlarini izlash zarur. Mavjud adabiyotlarda koʻpincha Islom san’ati faqat tarixiy kontekstda tahlil qilinib, uning zamonaviy dizayn, shaharchilik va turizm salohiyati yetarlicha oʻrganilmagan. Estetik tamoyillarning zamonaviy arxitektura va dekorativ san’atga integratsiyasi boʻyicha amaliy tavsiyalar, risk tahlili va moliyaviy asoslash kabi yoʻnalishlar boʻyicha ilmiy boʻshliqlar mavjud. Shu bilan birga, Islom me’morchiligining oʻziga xos estetik falsafasini, masalan, geometrik naqshlar orqali Allohning birligi va cheksizligini ifodalash [4], yoki kufiy yozuvi kabi kalligrafik elementlarning binolar dizaynidagi ma’naviy-estetik vazifalarini chuqur tahlil qilish orqali madaniy merosimizni chuqurroq anglash va uni kelajak avlodlarga yetkazish mexanizmlarini takomillashtirish imkoniyati yotadi. Islom me’morchiligi va naqsh san’atining oʻrganilganlik darajasi xal ...