KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 89,7 milliard AQSh dollarini tashkil etib, uning o'sish sur'ati 6% ga yetdi [1]. Bu o'sishda aholi iste'moli, korxonalarning jamg'arma va investitsiya faoliyati muhim rol o'ynaydi. Xususan, 2023-yilda chakana savdo aylanmasi 258,4 trillion so'mni tashkil etib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 8,9% ga oshgan [2]. Investitsiyalar hajmi esa 2023-yilda 37,2 milliard dollarga yetib, ularning YaIMdagi ulushi 35,5% ni tashkil etdi [3]. Shuningdek, O'zbekistonning jahon kapital bozorlariga integratsiyasi kuchayib bormoqda, bu esa mahalliy jamg'arma va investitsiyalarning samaradorligini oshirishni taqozo etadi. Mazkur jarayonlarda iste'mol, jamg'arma va investitsiyalarning o'zaro bog'liqligi va ularning iqtisodiy o'sishga ta'siri chuqur ilmiy tahlilni talab etadi. Ushbu mavzuning hozirgi kundagi ahamiyati iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, aholi turmush darajasini oshirish va milliy iqtisodiyotni modernizatsiya qilish kabi strategik vazifalar bilan chambarchas bog'liqdir. O'zbekistonda iqtisodiy o'sishni barqarorlashtirish, ish o'rinlari yaratish va iqtisodiy raqobatbardoshlikni oshirish uchun investitsiya muhitini yaxshilash, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish va jamg'arma madaniyatini rivojlantirish zarur. Biroq, mamlakatda xususiy sektor investitsiyalarini rag'batlantirish, ichki jamg'armalarni samarali investitsiyalarga yo'naltirish mexanizmlarini takomillashtirish, shuningdek, inflyatsiya sharoitida aholi jamg'armalarining qadrini saqlash kabi qator hal etilmagan muammolar mavjud. Bu esa mazkur sohada chuqur ilmiy-amaliy tadqiqotlar olib borishni va yangi yondashuvlarni ishlab chiqishni taqozo etadi. Iste'mol, jamg'arma va investitsiyalar nazariyasi J.M. Keynes [4] tomonidan yaratilgan "Iste'molning asosiy psixologik qonuni" bilan fundamental darajada o'rganilgan bo'lib, u daromadning ortishi bilan iste'molning ham ortishini, lekin daromadga nisbatan kamroq sur'atlarda o'sishini ta'kidlagan. Franco Modigliani [5] o'zining "Hayot sikli gipotezasi"da iste'mol va jamg'arma qarorlari insonning butun hayoti davomida kutilayotgan daromadiga asoslanishini, yoshlikda qarz olish, faol ish davrida jamg'arish va nafaqada jamg'armalarni sarflash tendentsiyasini ilgari surgan. Milton Friedman [6] esa "Doimiy daromad gipotezasi"ni ishlab ...