KURS ISHI

KIRISH So‘nggi yillarda jahon iqtisodiyotida iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar o‘rtasidagi dinamik muvozanatni tushunish va samarali boshqarish tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Jahon bankining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, global to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 1,3 trillion dollardan oshdi, ammo bu ko‘rsatkichning mintaqaviy va milliy iqtisodiyotlardagi taqsimlanishi ancha notekis. O‘zbekistonda esa 2023-yilda yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning investitsiyalar ulushi 25% dan oshib, iqtisodiy o‘sishning asosiy harakatlantiruvchi kuchlaridan biriga aylanganligi qayd etildi [1]. Shu bilan birga, aholining iste’mol xulq-atvori va jamg‘arma darajasidagi o‘zgarishlar makroiqtisodiy barqarorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Hozirgi kunda, inflatsiyaning barqarorlashuvi, valyuta siyosatining moslashuvi va xalqaro savdo munosabatlaridagi o‘zgarishlar fonida iste’mol va jamg‘armaning investitsion faollik bilan uyg‘unlashuvini ta’minlash dolzarb muammolar qatoriga kiradi. Ushbu kurs ishining mavzusi aynan shu global va milliy tendensiyalar hamda ularning mohiyatini ochib berish zarurati bilan belgilanadi. Aholining jamg‘arma va investitsiya madaniyatini rivojlantirish, investitsiyalarning samaradorligini oshirish va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish mexanizmlarini tadqiq qilish bugungi kun iqtisodiy siyosatining asosiy yo‘nalishlaridan biridir. Xususan, O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror va sur’atli rivojlanishini ta’minlashda iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar o‘rtasidagi optimal mutanosiblikni topish muhim vazifa hisoblanadi. Hozirgi sharoitda moliyaviy savodxonlikni oshirish, aholini jamg‘arma va investitsiyalarga jalb etish hamda biznes muhitini yaxshilash orqali investorlarning ishonchini mustahkamlash ushbu muammolarni hal etishning muhim yo‘nalishlaridir. Iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar o‘rtasidagi munosabatlar iqtisodiy nazariyada uzoq yillardan buyon keng o‘rganilgan. Jon Meynard Keyns o‘zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida jamg‘armaning daromadga bog‘liqligi va uning investitsiyalarni qanday rag‘batlantirishi haqida asosiy g‘oyalarni ilgari surgan [2]. Milton Fridman doimiy daromad gipotezasini ishlab chiqqan bo‘lib, unga ko‘ra, iste’molning joriy daromaddan ko‘ra uzoq muddatli, kutilayotgan daromadga bog‘liqligi ta’kidlangan [3]. Moris Franklin esa hayot davri gipotezasini rivojlantirib, iste’mol ...