KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YIM) 100,3 milliard AQSH dollarini tashkil etgan holda, aholi jon boshiga YIM 2748,4 dollarga yetdi [1]. Investitsiyalarning YIMdagi ulushi esa 28,1% ni tashkil etgan bo'lib, bu iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biri hisoblanadi [2]. Shu bilan birga, uy xo'jaliklari iste'mol xarajatlari 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 16,8% ga oshib, 835,3 trillion so'mga yetgan [3], bu esa aholining farovonlik darajasining oshganini ko'rsatadi. Biroq, O'zbekistonda ichki jamg'arma darajasini oshirish va investitsion muhitni yanada takomillashtirish zarurati haligacha dolzarb muammo bo'lib qolmoqda, chunki mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishi bevosita iste'mol, jamg'arma va investitsiyalar o'rtasidagi muvozanatga bog'liq [4]. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va raqamlashtirish sharoitida, makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash hamda aholi turmush darajasini oshirish uchun samarali iste'mol, jamg'arma va investitsiya siyosatini shakllantirish muhim ahamiyatga ega. Global iqtisodiyotdagi o'zgaruvchan vaziyatlar, xususan, resurslar narxining o'zgarishi va jahon savdo zanjirlaridagi uzilishlar milliy iqtisodiyotga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda [5]. Shunday sharoitda, investitsion faollikni rag'batlantirish, aholi va korxonalarning jamg'arma salohiyatini oshirish, shuningdek, iste'molning barqaror o'sishini ta'minlash muhim strategik vazifadir. Mavjud ilmiy adabiyotlarda bu uch fundamental tushuncha o'rtasidagi o'zaro bog'liqliklar va ular orqali iqtisodiy o'sishga erishish mexanizmlari yetarlicha chuqur o'rganilmagan, ayniqsa O'zbekiston kontekstida mavjud iqtisodiy model va sharoitlarni hisobga olgan holda aniq tavsiyalar ishlab chiqish zarurati mavjud. Iste'mol, jamg'arma va investitsiyalar nazariy asoslari ko'plab xorijiy iqtisodchilar tomonidan keng o'rganilgan. Jon Meynard Keyns o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida [6] iste'molning daromadga bog'liqligini va jamg'armaning investitsiyalarni moliyalashtirishdagi rolini asoslab berdi. Milton Fridmenning doimiy daromad gipotezasi [7] iste'molchilarning o'z xarajatlarini nafaqat joriy daromadiga, balki uzoq muddatli o'rtacha daromadiga ham asoslanishini ko'rsatdi. Franko Modiglianining hayot sikli gipotezasi [8] ...