KURS ISHI

KIRISH Jahon iqtisodiyotining barqaror rivojlanishi so'nggi yillarda tobora murakkablashib bormoqda, bu esa global iqtisodiy muammolarning chuqur ildiz otganini ko'rsatmoqda. Masalan, 2023-yilda jahon yalpi ichki mahsulotining o'sish sur'ati 3.0% ga tushib ketgan bo'lsa, O'zbekiston iqtisodiyotida bu ko'rsatkich 6.0% ni tashkil etdi [1]. Xalqaro Valyuta Jamg'armasining (XVJ) 2024-yilgi hisobotiga ko'ra, global inflyatsiya darajasi 2022-yildagi 8.7% dan 2023-yilda 6.9% gacha pasaygan bo'lsa-da, rivojlanayotgan mamlakatlarda bu ko'rsatkich 8.5% ni tashkil etdi [2]. O'zbekistonda esa 2023-yil yakuni bo'yicha yillik inflyatsiya darajasi 9.2% ni tashkil etdi, bu esa aholining xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda [3]. Energetika inqirozi, ayniqsa 2022-yilda neft narxlarining bir barrel uchun 120 dollargacha ko'tarilishi va keyinchalik nisbiy barqarorlashuvi, ta'minot zanjirlarining uzilishi bilan birgalikda global iqtisodiyotni beqarorlashtirdi [4]. Bunday sharoitda, O'zbekistonning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi va global iqtisodiy muammolarga chidamliligini oshirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki dunyo miqyosida bir-biriga bog'liq bo'lgan iqtisodiy tizimlarda yuzaga kelayotgan muammolar tezda global miqyosga tarqalib, har bir mamlakatning iqtisodiy barqarorligi va farovonligiga tahdid solmoqda. Iqlim o'zgarishi bilan bog'liq tabiiy ofatlar, geosiyosiy keskinliklar, pandemiyalar va raqamli texnologiyalarning tezkor rivojlanishi global iqtisodiy muammolarning yangi shakllarini yuzaga keltirmoqda. Ushbu muammolar nafaqat iqtisodiy o'sish sur'atlarini sekinlashtiradi, balki kambag'allikni chuqurlashtiradi, daromadlar tengsizligini oshiradi va xalqaro savdo munosabatlariga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Bu esa mamlakatlardan, shu jumladan O'zbekistondan, global tahdidlarga qarshi samarali strategiyalar ishlab chiqishni va ularni amalda qo'llashni talab qiladi. Jahon iqtisodiy muammolarining nazariy va amaliy jihatlari ko'plab xalqaro olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Jon Meynard Keyns [5] o'zining "Ishga joylashish, foiz va pulning umumiy nazariyasi" (1936) asarida iqtisodiy inqirozlarni va ularni hal etishda davlatning rolini tahlil qilib, agregat talabni rag'batlantirish orqali ishsizlikka qarshi kurashish mexanizmlarini ilgari surgan. Milton Fridman [6] monetarizm nazariyasining asoschi ...