KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda aholi va xo‘jalik subyektlarining umumiy jamg‘arma hajmi mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 30% ini tashkil etdi [1]. Xususan, bank depozitlaridagi milliy valyutadagi mablag‘lar 2023-yil oxirida 120 trillion so‘mdan oshib, oldingi yilga nisbatan 20% ga o‘sishni ko‘rsatdi, bu esa iqtisodiyotda jamg‘armalarning barqaror o‘sish tendensiyasini aks ettiradi [2]. Shuningdek, xorijiy investitsiyalarning O‘zbekiston iqtisodiyotiga jalb qilinishi 2023-yilda 10 milliard AQSh dollaridan ortiqni tashkil etgani holda [3], ichki jamg‘armalarning samarali investitsiyalarga yo‘naltirilishi mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishi uchun hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Jahon miqyosida esa, rivojlanayotgan mamlakatlarda ichki jamg‘armalar, xususan, uy xo‘jaliklari jamg‘armalari investitsiyalarning asosiy manbalaridan biri bo‘lib, bu ko‘rsatkich o‘rtacha 20-35% atrofida o‘zgaradi [4]. Jamg‘armalarning samarali shakllanishi va investitsiya jarayoniga jalb etilishi, ayniqsa, ishlab chiqarish quvvatlarini modernizatsiya qilish, yangi ish o‘rinlari yaratish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish uchun muhimdir. Bugungi kunda O‘zbekiston iqtisodiyotida jamg‘armalarning shakllanishi va ularga ta’sir etuvchi omillarni chuqur tahlil qilish strategik zaruratga aylangan. Mamlakatdagi moliyaviy barqarorlikni ta’minlash, inflatsiyani jilovlash (2023-yilda inflatsiya darajasi 9.0% ni tashkil etdi [5]) va real foiz stavkalarining optimallashuvi kabi omillar jamg‘armalarni rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, aholining moliyaviy savodxonligi darajasini oshirish, bank xizmatlarining qulayligi va diversifikatsiyasi, shuningdek, jamg‘armachilar huquqlarini himoya qilish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, hududlarda bank xizmatlaridan foydalanish imkoniyatlari va moliyaviy mahsulotlar xilma-xilligi borasida sezilarli farqlar kuzatilmoqda, bu esa jamg‘armalarning notekis taqsimlanishiga olib keladi. Shu sababli, ushbu kurs ishi jamg‘armalarga ta’sir etuvchi omillarni har tomonlama o‘rganish va ularni rag‘batlantirish bo‘yicha aniq mexanizmlarni taklif etish orqali mazkur bo‘shliqlarni to‘ldirishga xizmat qiladi. Jamg‘arma va unga ta’sir etuvchi omillar masalasi iqtisodiyot nazariyasida uzoq yillardan buyon dolzarb tadqiqot mavzusi bo‘li ...