KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida mintaqaviy iqtisodiy rayonlarning salohiyatidan samarali foydalanish muhim ahamiyat kasb etadi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari va qarorlari asosida hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xususan, 2023-yil yakunlari bo‘yicha O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM) 6,0% ga o‘sgani va bu o‘sishda hududlarning hissasi muhim ekanligi qayd etildi [1]. Janubiy Iqtisodiy rayon (Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlari) mamlakat YaIMning taxminan 15% ini tashkil etadi [2]. Bu hududning agrosanoat salohiyati, tabiiy resurslari va transport-logistika imkoniyatlari yanada oshib bormoqda. Masalan, 2022-yilda Surxondaryo viloyatida qishloq xo‘jaligi mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 18,3 trln so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, Qashqadaryo viloyatida bu ko‘rsatkich 25,6 trln so‘mga yetdi [3]. Ushbu raqamlar Janubiy Iqtisodiy rayonning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni va ahamiyatini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Bugungi kunda Janubiy Iqtisodiy rayonning geografik tavsifi, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, infratuzilmani rivojlantirish va investitsiyaviy jozibadorlikni oshirish masalalari dolzarbligini saqlab qolmoqda. Hududning tog‘li relyefi, suv resurslarining notekis taqsimlanishi, seysmik faollik va iqlim o‘zgarishlari kabi tabiiy omillar, shuningdek, sanoat va qishloq xo‘jaligining ayrim tarmoqlarida modernizatsiya jarayonlarining sekinligi kabi muammolar mavjud. Ayniqsa, hududning chekka qismlarida transport-kommunikatsiya infratuzilmasi yetarli darajada rivojlanmaganligi, energiya resurslaridan foydalanish samaradorligini oshirish zarurati, malakali kadrlar yetishmasligi va innovatsion texnologiyalarni joriy etishga bo‘lgan ehtiyoj alohida e’tibor talab qiladi [5]. Ushbu muammolarni ilmiy asosda tahlil qilish va ularning yechimlari bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqish Janubiy Iqtisodiy rayonning barqaror rivojlanish strategiyasini shakllantirish uchun muhimdir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosdagi ilmiy tadqiqotlarda o‘z aksini topgan. Xorijiy olimlar orasida Paul Krugman (1991) o‘zining "Geografiya va savdo" asarida iqtisodiy faoliyatning hududiy joylashuvi va uning sabablarini o‘rgangan bo‘lib, mintaqaviy rivojlanish nazariyasiga muhim hissa qo‘shgan [6]. Michael Porter (1990) ...