KURS ISHI

KIRISH Yo'l harakatini modellashtirish zamonaviy shaharsozlik va transport infratuzilmasini rivojlantirishning ajralmas qismi bo'lib, uning samaradorligi va xavfsizligini oshirishda muhim rol o'ynaydi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuniga ko'ra mamlakatda avtotransport vositalari soni 4,5 milliondan oshgan [1], bu so'nggi besh yilda o'rtacha 28% o'sishni tashkil etadi [2]. Avtomobillar sonining ortishi, ayniqsa yirik shaharlarda, tirbandliklar, yo'l-transport hodisalari va atrof-muhit ifloslanishi kabi jiddiy muammolarni keltirib chiqarmoqda. Xususan, yirik shaharlar markazlaridagi chorrahalarda transport oqimining o'rtacha kutish vaqti ba'zi hollarda 10-15 daqiqaga yetishi [3], har yili mamlakat iqtisodiyotiga umumiy ertzad ertalabgi transport tizimining ishlamay qolishi natijasida milliardlab so'm zarar yetkazishi mumkin [4]. Ushbu holat mavjud yo'l infratuzilmasining imkoniyatlarini maksimal darajada oshirish va intellektual transport tizimlarini joriy etish orqali transport oqimini samarali boshqarish zaruriyatini yanada kuchaytiradi. Mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligi shahar transport tizimlarining barqarorligi va samaradorligini ta'minlashga qaratilgan global va mahalliy ehtiyojlar bilan belgilanadi. Zamonaviy urbanizatsiya jarayonlari, aholi sonining o'sishi va transport vositalariga bo'lgan talabning uzluksiz oshishi shahar yo'llarida tobora murakkablashib borayotgan vaziyatni yuzaga keltirmoqda. Qarshi shahrida ham aholi soni va avtotransport vositalari sonining tez o'sishi kuzatilmoqda, bu esa shahar markaziy ko'chalarida, xususan Jayhun va I.Karimov ko'chalari chorrahasida transport yuklamasining keskin ortishiga olib kelmoqda. Bu chorraha shahar markaziga kirish va chiqishdagi asosiy tranzit nuqtalaridan biri bo'lib, har kuni ertalabki va kechki cho'qqi soatlarida transport oqimining o'tkazuvchanligi pasayib, tez-tez tirbandliklar yuzaga keladi. Ushbu muammolarni hal etish, yo'l harakati xavfsizligini oshirish, atrof-muhitga salbiy ta'sirni kamaytirish va aholining harakatlanish qulayligini ta'minlash uchun chorraha transport oqimini ilmiy asoslangan usullar orqali modellashtirish va optimallashtirish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Yo'l harakatini modellashtirish sohasida jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Daganzo, C.F. (1997) transport oqimi nazariyasini chuqur o'rga ...