KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda jinoyat protsessi sohasida erishilgan ijobiy natijalar va qonun ustuvorligini ta'minlashga qaratilgan islohotlar izchil davom etmoqda. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda jinoyat ishlari bo'yicha sudlar tomonidan chiqarilgan oqlov hukmlari soni 1184 tani tashkil etgan bo'lsa, bu ko'rsatkich 2016-yilga nisbatan 22,5 barobarga oshganligini ko'rsatadi [1]. Shuningdek, 2022-yilda sudlar tomonidan jinoyat ishlari bo'yicha 2552 ta shaxsga nisbatan ayblov xulosasi bekor qilinib, qo'shimcha tergovga qaytarilgan [2]. Bu raqamlar jinoyat protsessida dalillarni to'plash, tekshirish va baholash jarayonlarining naqadar muhimligini, hamda sud-huquq tizimida adolatni ta'minlash yo'lida qat'iy sa'y-harakatlar olib borilayotganini yaqqol ko'rsatadi. Dalillarning to'g'ri va qonuniy asosda to'planishi, ularning maqbulligi, ishonchliligi va yetarliligi, shuningdek isbot qilinishi lozim bo'lgan holatlarning aniq belgilanishi har bir jinoyat ishining adolatli hal etilishi uchun asos bo'lib xizmat qiladi. Raqamli dalillar hajmining global miqyosda eksponensial o'sishi, masalan, 2025-yilga borib jahon miqyosida yaratiladigan ma'lumotlar hajmi 181 zettabaytga yetishi prognoz qilinmoqda [3], O'zbekistonda ham raqamli dalillarni olish va baholash mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi. Jinoyat protsessida dalillar va isbotlash masalasi nafaqat nazariy jihatdan murakkab, balki amaliyotda ham ko'plab muammolarni keltirib chiqaradi. Xususan, dalillarni olishning zamonaviy usullari, jumladan, raqamli dalillar bilan ishlash, ularning maqbulligini ta'minlash va isbotlash jarayoniga samarali integratsiya qilish bo'yicha muayyan bo'shliqlar mavjud. Sud-huquq islohotlarining hozirgi bosqichida protsessual faoliyat subyektlari tomonidan dalillarni to'plash, tekshirish va baholash jarayonlarida yuzaga kelayotgan xatolar, inson omili ta'siri, malaka yetishmovchiligi kabi omillar jinoyat ishlarining sifatiga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Ushbu muammolar adolatni ta'minlash, inson huquqlari va erkinliklarini himoya qilish, shuningdek sud qarorlarining qonuniyligi, asosliligi va adolatliligini ta'minlash nuqtai nazaridan mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Jinoyat protsessida dalillar va isbotlash masalasi jahon ilmiy adabiyotlarida keng o'rganilgan bo'lib, ko'plab olimlar tomonida ...