KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida jinoyat protsessual kodeksining samaradorligi va inson huquqlarining himoyasi dolzarb masalalardan biri bo'lib, Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda sudlar tomonidan ko'rib chiqilgan jinoyat ishlarining umumiy soni 75 mingdan ortiqni tashkil etgan [1]. Ushbu ishlar doirasida 95 mingdan ortiq shaxs gumonlanuvchi, ayblanuvchi yoki sudlanuvchi sifatida ishtirok etgan, bu esa protsessda o'z manfaatlarini himoya qiluvchi shaxslarning soni qanchalik keng ekanligini ko'rsatadi [1]. Xususan, 2023-yilda 34 mingdan ortiq jinoiy ish bo'yicha advokatlar himoyachi sifatida jalb etilgan bo'lib, bu umumiy ishlar hajmining qariyb 45% ini tashkil etadi [2]. Himoyaning sifati va protsessual tenglik tamoyillariga rioya etilishi adolatli sudlovning asosiy shartlaridan bo'lib, 2022-yilda o'tkazilgan ijtimoiy so'rovnomalarga ko'ra, respondentlarning 38% jinoyat protsessida o'z huquqlarini to'liq anglamasligini bildirgan [3]. Bu holat jinoyat protsessida o'z manfaatlarini himoya qiluvchilarning huquqiy savodxonligini oshirish va himoya mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi. Mazkur mavzu bugungi kunda O'zbekistonda huquqiy islohotlar jarayonining markaziy qismida turibdi. Adliya vazirligi tomonidan 2024-yilga mo'ljallangan "Sud-huquq sohasida raqamli transformatsiya konsepsiyasi"da jinoyat protsessual faoliyatini avtomatlashtirish va himoya huquqini ta'minlash mexanizmlarini kuchaytirish asosiy yo'nalishlardan biri sifatida belgilangan [4]. Shu bilan birga, BMT Inson huquqlari bo'yicha Oliy komissarligi Boshqarmasining hisobotida, xalqaro standartlarga muvofiq, gumonlanuvchi va ayblanuvchiga malakali yuridik yordam ko'rsatishdan tashqari, jabrlanuvchining huquqlarini himoya qilish va ularning protsessual imkoniyatlarini kengaytirish ham muhim ekanligi ta'kidlanadi [5]. Ushbu dolzarblik, ayniqsa, O'zbekistonning jahon hamjamiyatidagi o'rni ortib borayotgani, investitsiya muhitini yaxshilash va huquq ustuvorligini ta'minlashga qaratilgan harakatlari fonida yanada muhimdir. Jinoyat protsessida himoya mexanizmlarining samaradorligini oshirish, sud-huquq tizimiga bo'lgan ishonchni mustahkamlash, shuningdek, jamiyatda adolat tamoyillarini qaror toptirishga xizmat qiladi. Mavjud muammolar orasida himoyaning dastlabki bosqichlarda to'liq ta'minlanmasligi, advokatlarning protsessual imkoniyatlari cheklanganligi va jabrlan ...