KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda jinoyat ishlari bo'yicha tergov harakatlari doirasida o'tkazilgan so'roqlarning soni 1,5 milliondan oshgan [1]. Bu raqam mamlakatda jinoyat protsessida so'roq qilishning muhimligini va uning tergov jarayonidagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko'rsatadi. Protsessual qonunchilikka kiritilgan o'zgartirishlar, xususan, so'roq jarayonlarini audio va video qayd etish majburiyati 2023-yilda joriy etilishi [2] so'roqning shaffofligini va undan olingan dalillarning ishonchliligini oshirishga xizmat qilmoqda. Biroq, so'roq jarayonlarida inson huquqlariga rioya etilishi, shuningdek, tergovchilarning kasbiy malakasini oshirish masalalari hali ham dolzarb bo'lib qolmoqda, chunki 2022-yilda qiynoqlarga oid shikoyatlar soni 8% ga oshgan [3], bu esa so'roqning umumiy qoidalariga rioya etilishi ustidan nazoratni kuchaytirish zarurligini ko'rsatadi. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki jinoyat protsessida adolatni ta'minlash, aybsiz shaxslarning qoralanishining oldini olish va haqiqatni xolisona aniqlash so'roq jarayonining qonuniy va samarali o'tkazilishiga bevosita bog'liq. Jahon tajribasi shuni ko'rsatadiki, zamonaviy kognitiv intervyu usullari va psixologik yondashuvlar so'roqdan olingan ma'lumotlarning aniqligini oshirib, yolg'on ko'rsatma berish xavfini kamaytiradi [4]. O'zbekistonda esa, xalqaro standartlarga mos ravishda tergov amaliyotini takomillashtirish, gumonlanuvchining huquqlarini ta'minlash, protsessual kafolatlarni kuchaytirish va so'roq qilishning yangi usullarini joriy etishga bo'lgan ehtiyoj yuqori. Hozirgi kunda so'roq jarayonida yuzaga kelayotgan asosiy muammolar qatoriga tergovchilarning yetarli darajada psixologik tayyorgarlikka ega emasligi, zamonaviy texnik vositalardan to'liq foydalanilmasligi va olingan ko'rsatmalarning daliliy qimmatini oshirish bo'yicha tizimli yondashuvning mavjud emasligi kiradi [5]. Ushbu muammolar adliya tizimiga bo'lgan ishonchni mustahkamlashga to'sqinlik qiladi va jinoyat protsessida inson huquqlarining himoya qilinishi darajasini pasaytiradi. Jinoyat protsessida so'roq qilishning nazariy asoslari va amaliyotini o'rganish bo'yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli ishlar amalga oshirilgan. Masalan, D.J. Konner [6] 2017-yilda o'tkazgan tadqiqotida so'roq paytida tan olinishning psixologik jihatlari va yolg'on tan olinishning ...