KURS ISHI

KIRISH Goethe ijodida shaxs va jamiyat muammosi zamonaviy adabiyotshunoslik va falsafa uchun nihoyatda dolzarb mavzu bo‘lib qolmoqda, chunki uning asarlarida individuallikning shakllanishi, ijtimoiy normalar va axloqiy qadriyatlar o‘rtasidagi murakkab dialektika chuqur tahlil etilgan. O‘zbekistonda adabiy merosni o‘rganishga bo‘lgan qiziqish so‘nggi yillarda sezilarli darajada oshdi, xususan, klassik adabiyotlarni yosh avlod ongiga singdirish borasida qator davlat dasturlari qabul qilindi. O‘zR Madaniyat va turizm vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda oliy ta’lim muassasalarida G‘arb adabiyotiga bag‘ishlangan ilmiy-tadqiqot ishlarining umumiy soni 2020-yilga nisbatan 45% ga o‘sgan [1]. Bu esa G‘arb klassiklari, xususan, Goethe ijodiga bo‘lgan akademik qiziqishning ortganligini ko‘rsatadi. Jahon miqyosida esa, nemis klassik adabiyotini o‘rganishga qaratilgan tadqiqotlar har yili o‘rtacha 7-10% ga o‘sib bormoqda, chunki globalizatsiya va madaniy integratsiya sharoitida har bir xalqning o‘ziga xos adabiy-falsafiy qadriyatlarini tushunishga ehtiyoj tobora ortib bormoqda [2]. Mazkur mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, jamiyatda individual erkinlik va ijtimoiy mas’uliyat o‘rtasidagi muvozanatni topishga bo‘lgan doimiy intilish fonida yanada oshadi. Goethe ijodida tasvirlangan Ma’rifatparvarlik (Aufklärung) va Romantizm davri g‘oyalari zamonaviy insoniyatning shaxsiy o‘zligini anglash, jamiyatga integratsiya bo‘lish va shu bilan birga o‘z individual qadriyatlarini saqlab qolish muammolari bilan bevosita bog‘liq. Hozirgi kunda postindustrial jamiyatda shaxsning o‘zini namoyon etishi uchun turli imkoniyatlar yaratilgan bo‘lsada, shu bilan birga, ijtimoiy bosim, iste’molchilik va axloqiy qadriyatlarning nisbiylashuvi kabi muammolar ham mavjud. Goethe asarlarida shaxsning ichki olami va tashqi jamiyat bilan to‘qnashuvi, uning ma’naviy rivojlanishi (Bildungsroman) jarayoni hozirgi davr yoshlari duch kelayotgan o‘zlikni anglash, kasb tanlash va hayotiy maqsadlarni belgilash kabi masalalar bilan uzviy bog‘liq. Shuningdek, uning ijodida Individualizm va Kollektivizm o‘rtasidagi ziddiyatni tahlil qilish, mazkur masalaning bugungi kunda ham to‘liq hal etilmaganligini ko‘rsatadi, bu esa tadqiqotning amaliy ahamiyatini oshiradi. Goethe ijodida shaxs va jamiyat muammosining o‘rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy adabiyotshunoslikda katta qiziqish uyg‘otgan. Xalqaro miq ...