KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 65 yoshdan oshgan aholi soni 2023-yil holatiga ko'ra 2 million 500 mingdan oshib, umumiy aholining qariyb 7% ini tashkil etmoqda [1]. Global miqyosda esa, Birlashgan Millatlar Tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, 2050-yilga borib 60 yoshdan oshgan kishilar soni 2 milliardga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa sayyora aholisining 20% dan ortig'ini tashkil etadi [2]. Ushbu demografik siljish, ya'ni aholining keksayishi, sog'liqni saqlash tizimi oldiga jiddiy chaqiriqlar qo'ymoqda. Keksa bemorlarda organizmning fiziologik o'zgarishlari tufayli kasalliklar kechishi, tashxis qo'yish va davolash usullari yosh bemorlarnikidan sezilarli farq qiladi, ayniqsa xirurgik aralashuvlar zarur bo'lgan holatlarda murakkabliklar oshadi [3]. Ushbu demografik o'zgarishlar fonida keksa bemorlarga tibbiy xizmat ko'rsatish samaradorligini oshirish, ularning hayot sifatini yaxshilash va operatsiyadan keyingi asoratlarni kamaytirish dolzarb vazifadir. Bugungi kunda geriatriya sohasi jadal rivojlanayotgan bo'lishiga qaramay, keksa bemorlarda uchraydigan xirurgik kasalliklarning o'ziga xos xususiyatlari, ularning fiziologik o'zgarishlar bilan bog'liqligi va optimal davolash strategiyalarini ishlab chiqishda hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, keksa yoshdagi frailty sindromi, sarkopeniya, immunosenesens va komorbid holatlar kabi omillar xirurgik xavfni oshiradi va operatsiyadan keyingi tiklanishni murakkablashtiradi [4]. Polipragmaziya, ya'ni bir nechta dori-darmonlarni qabul qilish ham anestetik riskni oshirib, dori-darmonlarning o'zaro ta'siriga olib kelishi mumkin [5]. Ushbu muammolarni har tomonlama o'rganish, zamonaviy geriatrik xirurgiya tamoyillarini O'zbekiston sog'liqni saqlash amaliyotiga integratsiya qilish hamda mahalliy sharoitda ularni qo'llash mexanizmlarini ishlab chiqish katta ahamiyatga ega. Mavzuning o'rganilganlik darajasiga nazar tashlaydigan bo'lsak, xalqaro miqyosda ko'plab olimlar keksa bemorlar fiziologiyasi va xirurgiyasiga bag'ishlangan muhim tadqiqotlar olib borganlar. Masalan, J.W. Kirkwood (2017) o'z tadqiqotida keksayish jarayonida immun tizimining zaiflashuvi (immunosenesens) xirurgik infeksiyalar rivojlanishiga qanday ta'sir qilishini ko'rsatib berdi [6]. L.P. Fried (2012) frailty sindromini aniqlash va baholash uchun keng qo'llaniladigan kriteriylarni ishlab chiqdi, bu esa keksa bemorlarning operatsiyadan oldingi xavf darajasini ...