KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda keksa aholi sonining o'sishi demografik o'zgarishlar bilan chambarchas bog'liq bo'lib, Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2024 yil boshida mamlakat aholisining 65 yoshdan oshgan qismi 5% dan oshib, 1,8 million kishini tashkil etgan [1]. Bu ko'rsatkich 2030 yilga borib 7% ga yetishi, 2050 yilga kelib esa 15% dan oshishi prognoz qilinmoqda, bu esa aholi tarkibida keksalar ulushining barqaror ortib borayotganini ko'rsatadi [2]. Shu bilan birga, keksa yoshdagi bemorlarda turli xil jarrohlik kasalliklarining uchrash tezligi sezilarli darajada oshmoqda. Masalan, 65 yoshdan oshgan shaxslarda o'tkir appenditsit, xolesistit va churra kabi jarrohlik patologiyalarining og'ir asoratlar bilan kechishi umumiy populyatsiyaga nisbatan 20-30% yuqori ekanligi qayd etilgan [3]. Saraton kasalliklarining tarqalishi ham keksa yoshda keskin ortadi; 70 yoshdan oshgan erkaklarda prostata bezi saratoni, ayollarda esa sut bezi saratoni xavfi yoshlarga nisbatan 2-3 barobar yuqori bo'lib, bu jarrohlik aralashuvlariga bo'lgan ehtiyojni oshiradi [4]. Ushbu statistik ma'lumotlar keksa bemorlarda jarrohlik kasalliklarini kompleks o'rganish va ularni boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish zaruratini ko'rsatadi. Bugungi kunda geriatrik jarrohlik sohasi jahon miqyosida tobora dolzarblashib bormoqda, chunki keksa bemorlarning fiziologik xususiyatlari, ko'p sonli komorbid holatlari va polipragmaziya (bir vaqtda bir nechta dori vositalarini qabul qilish) ularda jarrohlik xavfini oshiradi [5]. An'anaviy jarrohlik protokollari ko'pincha yosh bemorlar uchun mo'ljallangan bo'lib, keksa bemorlarning o'ziga xos ehtiyojlarini to'liq qondirmaydi, bu esa operatsiyadan keyingi asoratlar, uzoq muddatli reabilitatsiya va yomon natijalarga olib kelishi mumkin [6]. Xususan, frailty sindromi (keksalikda zaiflik) va inflammaging (surunkali yallig'lanish bilan kechadigan keksalik jarayoni) kabi holatlar operatsiyadan keyingi tiklanishni sezilarli darajada murakkablashtiradi va o'lim xavfini 10-15% ga oshirishi mumkin [7]. Shuning uchun, keksa bemorlarda jarrohlik kasalliklarini boshqarishda maxsus yondashuvlarni ishlab chiqish, ularning fiziologik o'zgarishlarini hisobga olgan holda diagnostika, davolash va reabilitatsiya strategiyalarini optimallashtirish zaruriyati mavjud. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda bir qator taniqli olimlar tomonidan chuqur tadqiq et ...