KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi maʼlumotlariga koʻra, 2023-2024 oʻquv yilida umumtaʼlim maktablarida matematika fanini oʻqitish sifati boʻyicha oʻtkazilgan monitoring natijalariga koʻra, geometriyaga oid boshlangʻich tushunchalarni oʻzlashtirish darajasi oʻrtacha 68% ni tashkil etgan, bu esa PISA testlarida oʻrtacha ballni oshirish uchun yetarli emasligi qayd etilgan [1]. Xususan, kesma, nur va toʻgʻri chiziq kabi fundamental geometrik tushunchalarni oʻquvchilarga samarali oʻrgatish metodikasi boʻyicha aniq mexanizmlar va innovatsion yondashuvlar yetishmaydi. Bu esa keyingi sinflarda murakkabroq geometrik mavzularni oʻzlashtirishda qiyinchiliklarga olib kelmoqda va oʻquvchilarning fazoviy tasavvurini rivojlantirishga salbiy taʼsir koʻrsatmoqda [2]. Bugungi kunda taʼlim tizimida raqamli transformatsiya jarayonlari jadal kechayotgan bir paytda, anʼanaviy oʻqitish metodlaridan voz kechib, yangi pedagogik yondashuvlarni joriy etish zarurati tobora ortib bormoqda. Kesma, nur va toʻgʻri chiziq tushunchalari nafaqat geometriya, balki fizika, muhandislik va informatika kabi boshqa fanlarning ham asosi hisoblanadi. Bu tushunchalarning mustahkam oʻzlashtirilishi oʻquvchilarning mantiqiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, abstrakt gʻoyalarni konkretlashtirish va muammolarni hal qilish koʻnikmalarini shakllantirishda hal qiluvchi rol oʻynaydi [3]. Biroq, amaliyotda ushbu mavzularni oʻqitishda koʻpincha yod olishga urgʻu berilib, tushunchalarning hayotiy ahamiyati va amaliy qoʻllanilishi yetarlicha yoritilmaydi, bu esa oʻquvchilarda fanga boʻlgan qiziqishni pasaytiradi va bilimlarining mustahkam boʻlmasligiga sabab boʻladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi boʻyicha xalqaro miqyosda koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, D.H. Clements (1999) oʻz tadqiqotlarida bolalarning geometrik tushunchalarni qanday shakllantirishini van Hiele darajalari nazariyasi asosida tahlil qilib, vizuallashtirish bosqichining ahamiyatini isbotladi [5]. J. Piaget (1952) esa kognitiv rivojlanish nazariyasi doirasida bolalarning fazoviy tasavvurlari va geometrik bilimlari bosqichma-bosqich rivojlanishini koʻrsatib berdi, bu esa oʻqitish metodikasini yosh xususiyatlariga moslashtirish zarurligini taʼkidlaydi [6]. A. V. Usha (2009) boshlangʻich geometrik tushunchalarni oʻrgatishda konstruktivizm yondashuvining samaradorligini oʻrganib, oʻquvchilarning faol ishtirok ...