KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasining 2023-yilgi yalpi ichki mahsuloti (YAIM) 91,1 milliard AQSH dollarini tashkil etib, bu ko'rsatkich 2022-yilga nisbatan 6,0% o'sgan [1]. Bu o'sish sur'atlari respublika iqtisodiyotining barqaror rivojlanish tendensiyasini ko'rsatsa-da, global iqtisodiy o'zgarishlar va mintaqaviy raqobat sharoitida klassik iqtisodiy maktab g'oyalarining zamonaviy iqtisodiy siyosatga integratsiyasi orqali yanada yuqori va inklyuziv iqtisodiy o'sishga erishish masalasi dolzarb hisoblanadi. Xususan, Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global savdo hajmi 2023-yilda 32 trillion AQSH dollariga yetgan [2], bu esa erkin bozor munosabatlari va xalqaro mehnat taqsimotining ahamiyatini yanada oshiradi. Klassik iqtisodiy maktabning asosiy tamoyillari, jumladan, bozor mexanizmlari, erkin raqobat va "ko'rinmas qo'l" konsepsiyalari zamonaviy davlatlar, shu jumladan O'zbekiston uchun barqaror iqtisodiy rivojlanishni ta'minlashda nazariy asos bo'lib xizmat qiladi. Bugungi kunda, texnologik inqilob va globallashuv sharoitida klassik iqtisodiy nazariyalar yangicha talqin va adaptatsiyaga muhtoj. An'anaviy klassik tamoyillar – bozor erkinligi, shaxsiy manfaat, mehnat qiymati nazariyasi – raqamli iqtisodiyot, sun'iy intellekt va "yashil" iqtisodiyot kabi yangi voqeliklar bilan qanday uyg'unlashishi mumkinligi hal etilmagan fundamental muammolardan biridir. O'zbekistonda tadbirkorlikni rivojlantirish va investitsion muhitni yaxshilash borasidagi islohotlar klassik iqtisodiyotning laissez-faire tamoyillariga muvofiq keladi, biroq iqtisodiy tizimning ochiqligi va raqobatbardoshligini oshirishda hali ko'plab to'siqlar mavjud. Masalan, 2023-yilda O'zbekistonning jahon raqobatbardoshlik indeksidagi o'rni 140 mamlakat orasida 93-o'rinni egalladi [3], bu esa bozor mexanizmlarini yanada takomillashtirish va institutsional islohotlarni chuqurlashtirish zarurligini ko'rsatadi. Shuningdek, aholi daromadlari taqsimotidagi tengsizlik, 2023-yilda Gini koeffitsiyenti 0,33 ni tashkil etishi [4], klassik iqtisodiy g'oyalarni ijtimoiy adolat tamoyillari bilan uyg'unlashtirishning muhimligini ko'rsatadi. Klassik iqtisodiy maktab nazariyalarining o'rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda keng qamrovli bo'lib, ko'plab olimlar tomonidan chuqur tadqiq qilingan. Adam Smit (1776) o'zining "Xalqlar boyligining tabiati va sabablari to'g'risida tadqiqot" asarida "ko'rinmas qo'l" konsepsiyasi ...