KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda ruhiy salomatlik xizmatlariga boʻlgan talab soʻnggi besh yilda oʻrtacha 25% ga oshgan boʻlsa [1], nevrotik buzilishlar ushbu talabning katta qismini tashkil etmoqda. Xususan, Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, butun dunyo boʻylab tashvish buzilishlari har yili 280 milliondan ortiq odamda kuzatilmoqda, depressiv buzilishlar esa 264 million kishiga taʼsir qilmoqda [2]. Bu koʻrsatkichlar Oʻzbekiston aholisi orasida ham dolzarb boʻlib, Sogʻliqni saqlash vazirligi (2023) hisobotlariga koʻra, 18-60 yoshdagi aholining qariyb 15-20% i hayotining turli davrlarida nevrotik simptomlar bilan duch keladi [3]. Bu holat nafaqat shaxslarning hayot sifatiga, balki jamiyatning iqtisodiy va ijtimoiy barqarorligiga ham salbiy taʼsir koʻrsatadi, chunki nevrotik buzilishlar mehnat unumdorligining pasayishiga, ijtimoiy adaptatsiyaning buzilishiga va tibbiy xizmatlarga boʻlgan xarajatlarning oshishiga olib keladi. Mazkur tadqiqot mavzusi jamiyatda ruhiy salomatlikka boʻlgan munosabatni yaxshilash, nevrotik buzilishlarning oldini olish va davolash mexanizmlarini takomillashtirish zarurati bilan belgilanadi. Bugungi kunda nevrotik buzilishlar bilan bogʻliq stigma, tibbiy yordamga murojaat qilishdagi toʻsiqlar va malakali mutaxassislarning yetishmasligi kabi muammolar hal etilmagan holda qolmoqda. Ayniqsa, tezkor ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlar va axborot yuklamalari davrida aholi orasida stress, tashvish va depressiya holatlari ortib borayotgani, ushbu buzilishlarni chuqur oʻrganish va samarali yechimlarni topishni favqulodda muhim vazifaga aylantiradi. Shu bilan birga, Oʻzbekiston sharoitida nevrotik buzilishlarning oʻziga xos xususiyatlari, ularning etiopatogenezi va mahalliy kontekstga moslashgan samarali terapiya usullarini aniqlash boʻyicha chuqur tadqiqotlarga ehtiyoj mavjud. Nevrotik buzilishlarni oʻrganish boʻyicha jahon miqyosida koʻplab yetuk olimlar tomonidan salmoqli ishlar amalga oshirilgan. Sigmund Freyd (1917) nevrozlarning psixoanalitik nazariyasini ishlab chiqib, ularni ongsiz konfliktlar natijasi sifatida talqin qilgan [5]. Karen Xorni (1942) esa nevrozlarni ijtimoiy va madaniy omillar, ayniqsa, bolalikdagi xavfsizlik ehtiyojlarining qondirilmasligi bilan bogʻlagan holda, ularning paydo boʻlishiga oid original nazariyani taklif etgan [6]. Aaron Bek (1967) kognitiv terapiya asoschisi sifatida depressiya va tashvish buzili ...