KURS ISHI

KIRISH Kompyuter tizimlarining xotira tuzilmasi, arxitekturasi va ularni tashkil etish prinsiplari zamonaviy axborot texnologiyalarining asosini tashkil etadi. O‘zbekiston Respublikasida IT-sanoatning jadal rivojlanishi natijasida 2023-yilda dasturiy mahsulotlar va IT-xizmatlar eksporti hajmi 340 million AQSH dollarini tashkil etdi [1], bu sohada yuqori malakali mutaxassislarga bo‘lgan talabni oshirmoqda. Shuningdek, mahalliy bozorning umumiy hajmi ham yildan yilga ortib bormoqda, masalan, 2022-yilda kompyuter va periferik qurilmalarga bo‘lgan talab 20% ga oshgan [2]. Bu ko‘rsatkichlar kompyuter texnologiyalarining chuqur nazariy va amaliy asoslarini o‘rganishning muhimligini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu bilimlar, ayniqsa, apparat ta’minotini ishlab chiqish, optimallashtirish va samaradorligini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi, bu esa milliy iqtisodiyotning raqamli transformatsiyasini tezlashtiradi. Bugungi kunda kompyuter tizimlarining murakkablashuvi, katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlashga bo‘lgan ehtiyoj va sun’iy intellekt texnologiyalarining kengayishi xotira boshqaruvi va arxitekturasiga yangi talablar qo‘ymoqda. An’anaviy Von Neumann va Garvard arxitekturalarining cheklovlari [3] yuqori unumdorlik va energiya samaradorligiga erishishda muammolarni keltirib chiqarmoqda. Hali ham yuqori tezlikdagi ma’lumotlarga kirish va qayta ishlashning optimal usullarini topish, xotira ierarxiyasini samarali boshqarish hamda turli arxitekturalar o‘rtasida uyg‘unlikni ta’minlash borasida hal etilmagan ko‘plab masalalar mavjud. Ayniqsa, kvant kompyuterlari, neyromorfik tizimlar va parallel hisoblash texnologiyalarining rivojlanishi [4] kompyuter arxitekturasi va xotira tashkil etish tamoyillarini qayta ko‘rib chiqishni taqozo etmoqda. Bu esa soha mutaxassislaridan mavjud muammolarga innovatsion yechimlar taklif qilishni talab qiladi. Kompyuter arxitekturasi va xotira tizimlari sohasidagi tadqiqotlar jahon miqyosida uzoq yillik tarixga ega. Jon Von Neumann (1945) tomonidan taklif qilingan kompyuterning ichki arxitekturasi [5] dastur va ma’lumotlarni bitta xotira maydonida saqlash g‘oyasini ilgari surgan va zamonaviy kompyuterlarning asosini tashkil etgan. Ken Thompson va Dennis Ritchie (1970-yillar) tomonidan yaratilgan UNIX operatsion tizimi [6] va C dasturlash tili apparat va dasturiy ta’minot o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni yanada samaraliroq qilishga xizmat qil ...