KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda jahon kredit bozorining umumiy hajmi 160 trillion AQSh dollaridan oshgani holda [1], O'zbekistonda jami ajratilgan kreditlarning yalpi ichki mahsulotga nisbati 2023-yil yakuniga ko'ra 55% ga yetdi [2]. Shu bilan birga, O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yil 1-aprel holatiga tijorat banklari tomonidan iqtisodiyotga ajratilgan kreditlar qoldig‘i 470 trillion so‘mni tashkil etib, yil boshiga nisbatan 4,7% ga o'sgan [3]. Xususan, kichik biznes subyektlariga ajratilgan mikrokreditlar hajmi so‘nggi besh yilda o‘rtacha yillik 20% o‘sish sur’atini ko‘rsatib, 2023-yilda 20 trillion so‘mdan oshgan [4]. Ushbu raqamlar kredit munosabatlarining zamonaviy iqtisodiyotdagi hal qiluvchi rolini, iqtisodiy o'sishning asosiy drayverlaridan biri sifatidagi ahamiyatini va milliy iqtisodiyotning turli sektorlariga chuqur kirib borishini yaqqol ko'rsatadi. Kredit mexanizmi korxonalar investitsion loyihalarini moliyalashtirish, aholining iste'mol ehtiyojlarini qondirish hamda mamlakatning umumiy moliyaviy barqarorligini ta'minlashda fundamental ahamiyatga egadir. Shu nuqtai nazardan, kreditning mohiyatini, uning funksiyalari va turlarini chuqur tahlil qilish, shuningdek, zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda uning rivojlanish tendensiyalarini o'rganish alohida dolzarblik kasb etadi. Bugungi kunda raqamlashtirish jarayonlari, global iqtisodiy beqarorlik va yuqori inflyatsiya sharoitida kredit munosabatlari tobora murakkablashib bormoqda, bu esa kredit risklarini boshqarish, samarali kredit siyosatini shakllantirish va kredit bozorini barqaror rivojlantirish bo'yicha yangi yondashuvlarni talab qiladi. An'anaviy kreditlash modellari yangi chaqiriqlarga javob bera olmagan holda, fintech yechimlarining integratsiyasi va ekologik, ijtimoiy va korporativ boshqaruv (ESG) tamoyillariga asoslangan kredit mahsulotlarini ishlab chiqish zarurati kun tartibiga chiqmoqda. Ayniqsa, O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda kredit bozorining institutsional asoslarini mustahkamlash, kreditlash jarayonlarining shaffofligini oshirish va aholining moliyaviy savodxonligini yuksaltirish orqali mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish va aholi farovonligini oshirish masalalari hal etilmagan holda qolmoqda. Kredit munosabatlari nazariyasi va amaliyoti jahon iqtisodiy tafakkurining markaziy masalalaridan biri bo‘lib, ko‘plab taniqli olimlar tomonida ...