KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 26-avgustdagi "Xorijiy tillarni o'rganish va o'qitish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-362-sonli qarori [1] bilan belgilangan strategik yo'nalishlar xorijiy tillarni egallashning milliy iqtisodiyot va aholi bandligi uchun muhimligini yaqqol ko'rsatib turibdi. O'zR Maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda umumta'lim maktablarida 7.2 milliondan ortiq o'quvchi xorijiy tillarni o'rganishga jalb qilingan bo'lib, ularning 85% dan ziyodi ingliz tilini tanlagan [2]. Shuningdek, Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi (2024) hisobotiga ko'ra, oliy ta'lim muassasalarida til yo'nalishlariga qabul kvotalari so'nggi besh yilda o'rtacha 18% ga oshgan [3]. Global miqyosda esa, xorijiy til ta'limi bozori 2023-yilda 60 milliard dollardan oshgan [4] va 2030-yilga borib 120 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [5], bu esa til o'rganishning iqtisodiy ahamiyatini tasdiqlaydi. Mazkur raqamlar til ko'nikmalarini, xususan, lug'at boyligini samarali o'zlashtirishga bo'lgan talabning nafaqat ta'lim tizimida, balki butun jamiyat miqyosida ortib borayotganini ko'rsatadi. Leksik semantika va lug'at boyligini o'zlashtirish muammosi tilshunoslik va metodika sohalarida uzoq yillardan buyon dolzarb bo'lib kelmoqda, chunki so'zlarning ma'nosini chuqur anglamay turib, tilni samarali kommunikativ vosita sifatida egallash imkonsizdir. Bugungi kunda, til o'rganuvchilar ko'pincha so'zlarni yodlashga urg'u berishadi, biroq ularning semantik aloqalarini, kontekstual qo'llanilishini va madaniy nuanslarini tushunishda jiddiy qiyinchiliklarga duch kelishadi. Bu holat, o'z navbatida, faol lug'atning cheklanganligiga, kommunikativ kompetentsiyaning sust rivojlanishiga va hatto o'rganish motivatsiyasining pasayishiga olib keladi. O'zbekiston ta'lim tizimida ham xorijiy tillarni o'qitishda an'anaviy yondashuvlar ko'pincha so'zlarning yuzaki tarjimasiga e'tibor qaratib, ularning chuqur semantik strukturasi va kognitiv aspektlarini e'tibordan chetda qoldirmoqda. Natijada, o'quvchilar ko'p so'z bilgan holda ham, ularni turli nutqiy vaziyatlarda tabiiy va maqsadga muvofiq qo'llashda qiyinchiliklarga duch kelishmoqda. Shuning uchun, leksik semantika nazariyalarini lug'at boyligini o'zlashtirish amaliyotiga integratsiya qilish orqali mavjud muammolarni hal etish va o'qitish samarad ...