KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat iqtisodiyoti 2023-yilda 6% ga o‘sgan [1]. Bu ko‘rsatkich, mintaqadagi o‘rtacha iqtisodiy o‘sish sur’atlaridan yuqori bo‘lib, makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish borasidagi sa’y-harakatlarning samarasi hisoblanadi. Shunga qaramay, global iqtisodiyotdagi beqarorlik, energiya resurslari narxlarining o‘zgaruvchanligi va pandemiya oqibatlari iqtisodiy o‘sishni barqaror ushlab turish bo‘yicha yangi muammolarni keltirib chiqarmoqda [2]. Xususan, Jahon bankining 2024-yilgi hisobotida aytilishicha, O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning 2024-yilda 5.5% atrofida o‘sishi kutilmoqda, bu esa 2023-yilga nisbatan biroz sekinlashuvni anglatadi [3]. Ushbu sharoitda, samarali makroiqtisodiy siyosat mexanizmlarini ishlab chiqish va ularni iqtisodiy o‘sish bilan o‘zaro bog‘liqligini chuqur tahlil qilish strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzu, ayniqsa, hozirgi kunda jahon iqtisodiyotining yuqori darajada globallashuvi va tez o‘zgaruvchanligi fonida dolzarb ahamiyatga ega. Global inflyatsion bosim, geosiyosiy keskinliklar va iqlim o‘zgarishi kabi omillar milliy iqtisodiyotlarning rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda [4]. O‘zbekiston ham ushbu jarayonlardan chetda qolmay, ochiq bozor iqtisodiyoti sharoitida makroiqtisodiy siyosatni optimallashtirish zaruriyati tobora kuchaymoqda. Mavjud iqtisodiy adabiyotlarda makroiqtisodiy siyosatning turli jihatlari va iqtisodiy o‘sishga ta’siri keng yoritilgan bo‘lsa-da, aniq mintaqaviy sharoitlar va yangi iqtisodiy tendensiyalarni hisobga olgan holda chuqur tahlilga bo‘lgan ehtiyoj saqlanib qolmoqda. Xususan, fiskal va monetar siyosatning o‘zaro uyg‘unligini ta’minlash, investitsiyalarni rag‘batlantirish, inflyatsiyani jilovlash va ishsizlikni kamaytirish orqali barqaror YaIM o‘sishiga erishish mexanizmlari hali to‘liq o‘rganilmagan. Makroiqtisodiy siyosat va iqtisodiy o‘sish masalalari jahon miqyosida ko‘plab taniqli iqtisodchilar tomonidan tadqiq qilingan. Jon Meynard Keyns [5] o‘zining “Ish bilan bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi” asarida davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvi, xususan, fiskal siyosat orqali talabni rag‘batlantirish iqtisodiy inqirozlardan chiqish va bandlikni oshirishda muhim rol o‘ynashini asoslab bergan. Milton Fridman [6] monetar siyosatning ustunligini va pul ...