KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston iqtisodiyoti Yalpi ichki mahsulot (YaIM) o‘sish sur’ati 6%ni tashkil etib, oxirgi o‘n yillikdagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biriga erishdi [1]. Bu o‘sish, asosan, sanoat ishlab chiqarish hajmining 6,6%ga, xizmat ko‘rsatish sohasining 6,8%ga va qishloq xo‘jaligining 4,1%ga ortishi hisobiga ta’minlandi [2]. Investitsiyalar hajmi 22,5%ga oshib, aholi jon boshiga YaIM 3000 AQSh dollarini yorib o‘tdi [3]. Shu bilan birga, 2024-yilga mo‘ljallangan davlat budjetida daromadlar 280 trillion so‘m, xarajatlar esa 310 trillion so‘m atrofida prognoz qilingan bo‘lib, budjet taqchilligining YaIMga nisbati 3%dan oshmasligi ko‘zda tutilgan [4]. Ushbu statistik ma’lumotlar O‘zbekistonda makroiqtisodiy siyosatning samaradorligini oshirish va barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash borasidagi dolzarb vazifalarni yana bir bor tasdiqlaydi. Jahon miqyosida esa, 2023-yilda global iqtisodiy o‘sish 3% atrofida baholanib, rivojlanayotgan mamlakatlarning umumiy YaIMdagi ulushi tobora ortib bormoqda [5]. Makroiqtisodiy siyosat va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi bog‘liqlik har doim iqtisodiy tadqiqotlarning markazida turgan, ammo hozirgi tez o‘zgaruvchan global iqtisodiy sharoitlarda uning ahamiyati yanada ortmoqda. Global inflyatsiya bosimlari, energiya narxlarining o‘zgaruvchanligi, xalqaro savdo tarangliklari va iqlim o‘zgarishi kabi omillar makroiqtisodiy siyosatchilardan yangicha yondashuvlarni talab qilmoqda. O‘zbekiston sharoitida o‘tkazilayotgan keng ko‘lamli iqtisodiy islohotlar, bozor mexanizmlarini joriy etish va investitsiya muhitini yaxshilash jarayonida makroiqtisodiy barqarorlikni saqlash hamda yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlarini ta’minlash muhim vazifa hisoblanadi. Xususan, fiskal va monetar siyosat vositalarining YaIM o‘sishiga qanday ta’sir ko‘rsatishini chuqur tahlil qilish, ularning samaradorligini oshirish mexanizmlarini ishlab chiqish hamda mavjud muammolarga yechim topish zarurati ushbu tadqiqot mavzusining dolzarbligini belgilaydi. Jumladan, yuqori inflyatsiya darajasini barqarorlashtirish, budjet taqchilligini maqbul darajada ushlab turish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish orqali barqaror o‘sishga erishish kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan muammolar sirasiga kiradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon iqtisodiyotida qator yirik olimlar tomonidan muhim tadqiqotlar amalga oshirilgan. Jumladan, Robert Solow ...