KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida sanoat ishlab chiqarishi va qishloq xo'jaligi rivojlanishi bilan bog'liq ravishda, energiya samaradorligi va resurs tejamkorligi masalalari ustuvor ahamiyat kasb etmoqda. Markazdan qochma nasoslar, neft-gaz, kimyo, suv ta'minoti va irrigatsiya kabi ko'plab sohalarda suyuqliklarni tashishda keng qo'llaniluvchi asosiy uskunalardan biridir. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda respublikada sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 550 trillion so‘mdan oshgan [1]. Mazkur hajmni ta'minlashda ishlab chiqarish jarayonlarida markazdan qochma nasoslardan foydalanish hajmi yiliga oʻrtacha 7-8% ga oshib bormoqda [2]. Jahon markazdan qochma nasoslar bozori hajmi 2023-yilda 45.2 milliard AQSH dollariga yetgan bo'lib, 2030-yilga kelib bu ko'rsatkich 70 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [3]. O'zbekistonda agrar sektorda gidrotexnik inshootlarning umumiy quvvatida markazdan qochma nasoslarning ulushi 60% dan ortiqni tashkil etadi [4]. Biroq, mavjud nasoslarning katta qismi eski texnologiyalar asosida ishlab chiqarilgan bo'lib, ularning energiya samaradorligi past, ta'mirlash xarajatlari yuqori va kavitatsiya, aşınma kabi muammolar sababli xizmat muddati qisqa [5]. Bu esa energiya resurslarining samarasiz sarflanishiga va ishlab chiqarish xarajatlarining oshishiga olib kelmoqda. Ushbu kurs ishining dolzarbligi shundaki, hozirgi kunda sanoat va qishloq xo'jaligida energiya samaradorligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish hamda atrof-muhitga ta'sirni yumshatish masalalari muhim ahamiyat kasb etmoqda. Markazdan qochma nasoslarning to'g'ri hisoblanishi va loyihalashtirilishi ularning samaradorligini oshirish, resurs sarfini optimallashtirish va ishonchliligini ta'minlashda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Mavjud nasos tizimlarining ko'plab kamchiliklari, jumladan, past foydali ish koeffitsiyenti (FOI), kavitatsiya hodisasining tez-tez sodir bo'lishi va yuqori ekspluatatsiya xarajatlari zamonaviy hisoblash va loyihalash usullarini qo'llashni taqozo etadi. Ayniqsa, global miqyosda energiya resurslari narxining o'sishi va ekologik me'yorlarning kuchaytirilishi sharoitida, yuqori samarali va uzoq muddatli ishlashga qodir nasoslar yaratish zaruriyati yanada ortmoqda [6]. Shu sababli, markazdan qochma nasoslarni hisoblash va loyihalashning innovatsion yondashuvlarini o'rganish, mavj ...