KURS ISHI

KIRISH Sanoatda energiya samaradorligini oshirish va ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish masalasi global miqyosda dolzarb bo‘lib qolmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2023) ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakat sanoatida energiya sarfining umumiy hajmi so‘nggi besh yilda o‘rtacha 7-9% ga oshgan [1]. Kimyo sanoati, jumladan katalizatorlar ishlab chiqarish sektori bu borada muhim o‘rin tutadi, chunki bu soha yuqori energiya iste’moliga ega jarayonlarga tayanadi. Global kimyo sanoatida quritish jarayonlari umumiy energiya sarfining 15-25% gacha qismini tashkil etishi taxmin qilinadi, bu har yili trillionlab dollar miqdoridagi xarajatlarga olib keladi [2]. Shu sababli, quritish texnologiyalarining energiya samaradorligini oshirish iqtisodiy jihatdan katta afzalliklarga ega bo‘lib, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish va atrof-muhitga ta’sirni minimallashtirish imkonini beradi. Mavhum qaynash qatlamli quritgichlar esa o‘zining yuqori issiqlik va massa almashinuvi intensivligi tufayli bu sohada keng qo‘llaniladigan samarali texnologiyalardan biridir. Bugungi kunda kimyo sanoatida katalizatorlarga bo‘lgan talabning ortishi bilan ularni ishlab chiqarish texnologiyalariga qo‘yiladigan talablar ham kuchaymoqda. Katalizator zarrachalarini quritish jarayoni mahsulotning yakuniy sifati va xossalarini belgilovchi asosiy bosqichlardan biridir. Biroq, mavjud quritish usullari ko‘pincha energiya samaradorligi pastligi, mahsulotning notekis quritilishi, zarrachalarning mexanik shikastlanishi (attestatsiya) va jarayonni boshqarish murakkabligi kabi muammolar bilan duch keladi. Masalan, an’anaviy konvektiv quritgichlarda katalizator zarrachalarining quritish vaqti uzoq bo‘lib, bu jarayon samaradorligini pasaytiradi va mahsulot sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin [3]. Mavhum qaynash qatlamli quritgichlar yuqorida sanab o‘tilgan muammolarga yechim taklif etsa-da, ularning katalizatorlarning o‘ziga xos xususiyatlarini (masalan, turli o‘lchamdagi zarrachalar, issiqlikka sezuvchanlik) hisobga olgan holda samarali hisoblash va optimallashtirish metodlari hanuzgacha to‘liq ishlab chiqilmagan. Ushbu kurs ishi aynan shu bo‘shliqni to‘ldirishga, mavhum qaynash qatlamli quritgichlarni katalizator zarrachalarini quritish uchun yanada samarali va iqtisodiy jihatdan asoslangan usullarini hisoblashni taklif qilishga qaratilgan bo‘lib, mavzuning dolzarbli ...