KURS ISHI

KIRISH Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev o‘z nutqlarida sanoatni modernizatsiya qilish, yuqori qo‘shimcha qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarishni kengaytirish, raqobatbardoshligini oshirish hamda energiya samaradorligini ta’minlash zarurligini alohida ta’kidlab, innovatsion texnologiyalarni joriy etish muhimligini qayd etganlar. Xususan, kimyo sanoatida katalizatorlar ishlab chiqarishni mahalliylashtirish va ularning sifatini oshirish strategik ahamiyatga ega ekanligi e’tirof etilgan, bu esa zamonaviy quritish texnologiyalarini rivojlantirishni taqozo etadi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakatimizda kimyo sanoati mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 18.5% ga oshgan bo'lib, bu sohaning jadal rivojlanishidan dalolat beradi [1]. Xususan, neft-gaz va kimyo sanoatida qo'llaniladigan katalizatorlarga bo'lgan talab 2022-yilga nisbatan 15% ga o'sganligi kuzatildi [2]. Global miqyosda, katalizatorlar bozori hajmi 2023-yilda 42 milliard dollarni tashkil etib, yillik o'rtacha 5-7% o'sish sur'atiga ega [3]. Katalizator ishlab chiqarish jarayonida ularning samaradorligi va xizmat muddatini belgilovchi asosiy bosqichlardan biri bu quritishdir. Ushbu jarayonni optimallashtirish energiya sarfini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi; O'zbekistondagi ba'zi yirik kimyo korxonalarida quritish jarayonlariga umumiy energiya sarfining 30-40% gacha ulushi to'g'ri keladi [4]. Shu bois, mavjud qaynash qatlamli quritgichlarning hisobini takomillashtirish va ularni yuqori samaradorlik bilan ishlatish, mahsulot sifatini oshirish bilan birga, ishlab chiqarish xarajatlarini pasaytirishga xizmat qiladi. Qaynash qatlamli quritgichlar katalizator zarrachalarini quritishda yuqori issiqlik va massa almashinuvi, quritish tezligi va energiya samaradorligi tufayli keng qo'llaniladi. Biroq, murakkab gidrodinamik holat, zarrachalarning aglomeratsiyasi, attritsiyasi hamda namlikning notekis taqsimlanishi kabi muammolar ushbu qurilmalarning to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qilmoqda. Ayniqsa, mavhum katalizator zarrachalarini quritishda, ularning o'ziga xos fizik-kimyoviy xususiyatlarini inobatga olgan holda aniq hisoblash usullarini ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Bu o'z navbatida, import o'rnini bosuvchi yuqori sifatli katalizatorlar ishlab chiqarishni yo'lga qo'yish, mamlakatimiz iqtisodiyotining barqaror o ...