KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston Respublikasida aholi jon boshiga iste’mol xarajatlari o‘rtacha 12,8% ga oshib, 15,3 million so‘mni tashkil etdi [1]. Bu iste’molning dinamik o‘sishini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, O‘zbekistonda joriy jamg‘arma darajasi Yalpi Ichki Mahsulotning (YIM) taxminan 25% ini tashkil etadi [2], bu esa rivojlanayotgan mamlakatlar uchun nisbatan yuqori ko‘rsatkichdir, ammo investitsiya ehtiyojlari uchun hali ham yetarli emas. Yalpi investitsiyalar hajmi esa 2023-yilda YIMning 30% dan oshdi [3], bu iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish uchun muhim omil hisoblanadi. Global miqyosda, jahon iste’mol bozori 2023-yilda 60 trillion dollardan oshib, yillik o‘sish sur’ati 4,5% ni tashkil etdi [4], bu esa ushbu sohaning global iqtisodiyotdagi beqiyos o‘rnini ko‘rsatadi. Bu raqamlar iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar o‘rtasidagi murakkab, ammo hal qiluvchi o‘zaro bog‘liqlikni chuqurroq tushunish zarurligini ta’kidlaydi, chunki ular har qanday milliy iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi va makroiqtisodiy barqarorligi uchun fundamental ahamiyatga ega. Bugungi kunda iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar tushunchalari iqtisodiy siyosatni shakllantirishda markaziy o‘rin tutadi. Bu uch omilning o‘zaro muvozanati iqtisodiy o‘sish sur’atlarini, aholining turmush darajasini va kelajakdagi farovonligini bevosita belgilaydi. O‘zbekiston iqtisodiyotida ham bu tushunchalar dolzarb ahamiyatga ega, ayniqsa erkin bozor mexanizmlariga o‘tish va investitsion jozibadorlikni oshirish sharoitida. Hozirgi davrda iste’mol xatti-harakatlarining o‘zgarishi, aholining jamg‘arma qilishga bo‘lgan munosabati va investitsiya muhitining transformatsiyasi bir qator muammolarni keltirib chiqarmoqda. Xususan, yuqori inflatsiya sharoitida aholining jamg‘arma qobiliyatini saqlab qolish [5], iste’molning barqaror o‘sishini ta’minlash va investitsiyalarni real iqtisodiyotga yo‘naltirish mexanizmlarini takomillashtirish kabi masalalar hali to‘liq hal etilmagan. Shuningdek, aholining moliyaviy savodxonligini oshirish va investitsiya risklarini samarali boshqarish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish ham muhim zaruratdir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy iqtisodiy adabiyotlarda keng yoritilgan. John Maynard Keynes (1936) o‘zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida iste’mol, jamg‘arma va investitsiyalar o‘rtasidagi makroiqtisodiy bog‘liqliklarn ...