KURS ISHI

KIRISH Xufyona iqtisodiyot jahon iqtisodiyotining ajralmas, shu bilan birga eng murakkab va tadqiq etilishi qiyin bo‘lgan qismlaridan biridir. Global miqyosda xufyona iqtisodiyotning hajmi 10 trillion dollardan oshishi taxmin qilinadi, bu esa jahon YaIMning qariyb 10-15% ini tashkil etadi [1]. Xususan, rivojlanayotgan mamlakatlarda bu ko‘rsatkich yanada yuqoriroq bo‘lib, ba’zi holatlarda YaIMning 40% igacha yetishi mumkin [2]. O‘zbekiston iqtisodiyotida ham xufyona faoliyatning ulushi sezilarli darajada saqlanib qolmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil yakuni bo‘yicha norasmiy bandlikning umumiy bandlikdagi ulushi 30,5% ga yetgan [3]. Xususan, 2022-yilda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik sohasida norasmiy band bo‘lganlar soni 3,4 million kishini tashkil etgan, bu esa ushbu sektordagi umumiy bandlarning 47,8 foiziga to‘g‘ri keladi [4]. Bu raqamlar xufyona iqtisodiyotning mamlakat iqtisodiyoti, aholi daromadlari va davlat byudjeti barqarorligiga salbiy ta’sirini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu muammoning chuqur tahlili va unga qarshi kurashish mexanizmlarini ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, investitsion muhitni yaxshilash va aholi farovonligini oshirish uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bugungi kunda xufyona iqtisodiyot global miqyosda ham, milliy darajada ham dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. U davlat byudjetiga soliq tushumlarining kamayishiga, raqobat muhitining buzilishiga, korrupsiyaning avj olishiga va ijtimoiy tengsizlikning kuchayishiga olib keladi [5]. Qolaversa, norasmiy bandlik ishsizlik sug‘urtasi, pensiya ta’minoti va boshqa ijtimoiy kafolatlardan mahrum bo‘lishiga sabab bo‘lib, aholining zaif qatlamlarini himoyasiz qoldiradi [6]. O‘zbekiston uchun bu mavzu ayniqsa muhimdir, chunki mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish va biznes yuritish sharoitlarini yaxshilash bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Xufyona iqtisodiyotning keng tarqalishi ushbu islohotlarning samaradorligiga to‘siq bo‘lib, rasmiy iqtisodiyotning barqaror o‘sish sur’atlarini pasaytiradi. Shu sababli, xufyona iqtisodiyotning o‘lchamlari, namoyon bo‘lish shakllari va unga qarshi kurashishning samarali yo‘llarini chuqur tadqiq qilish zarurati yuzaga keladi. Xufyona iqtisodiyot muammosi uzoq yillardan buyon ko‘plab xalqaro olimlar tomonid ...