KURS ISHI

KIRISH Jahon pyure, sous va qaylalar bozori hajmi 2023-yilda 58.7 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2029-yilga borib 83.2 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o'rtacha 5.8% o'sish sur'atini anglatadi [1]. Xususan, meva-sabzavot asosidagi mahsulotlar bu bozorning salmoqli qismini egallaydi. Oʻzbekistonda esa 2023-yilda meva-sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash sanoati hajmi 2.7 trillion soʻmga yetdi, bu soʻnggi besh yilda oʻrtacha 12% oʻsishni koʻrsatadi [2]. Shu bilan birga, meva-sabzavot yetishtirish hajmi yiliga o'rtacha 1.5 million tonnadan oshib, uning faqatgina 15-20% qayta ishlashga yo'naltirilmoqda [3]. Ushbu raqamlar mamlakatimizda meva-sabzavotlarni chuqur qayta ishlash, jumladan, pyure, sous va qaylalar ishlab chiqarishni rivojlantirish uchun ulkan salohiyat mavjudligini ko'rsatadi, ammo bu borada hali o'z yechimini kutayotgan bir qator dolzarb masalalar mavjud. Meva-sabzavotlardan pyure, sous va qaylalar tayyorlash texnologiyasi O'zbekistonning agrar salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarish va mahsulotlarning qo'shilgan qiymatini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda qayta ishlash sanoatida xomashyodan foydalanish samaradorligini oshirish, mahsulot sifatini jahon standartlariga moslashtirish, saqlash muddatini uzaytirish va raqobatbardoshligini ta'minlash muhim vazifa hisoblanadi. Ayniqsa, yuqori sifatli va xavfsiz mahsulot ishlab chiqarish uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, energiya samaradorligini oshirish va ishlab chiqarish jarayonida hosil bo'ladigan chiqindilarni minimallashtirish zarur. Shu bilan birga, ichki va tashqi bozorlarda iste'molchilar talabini qondirish maqsadida mahsulot turlarini kengaytirish va innovatsion yechimlarni tatbiq etish ham dolzarb muammolardan hisoblanadi. Meva va sabzavotlarni qayta ishlash texnologiyalari bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab fundamental tadqiqotlar o‘tkazilgan. Masalan, amerikalik olim R. Fellows (2017) o‘zining "Food Processing Technology" nomli asarida meva-sabzavotlarni termik qayta ishlashning nazariy asoslarini va ularning ozuqaviy qiymatiga ta’sirini chuqur o‘rgangan, xususan, pyurelash jarayonida fermentativ faollikni nazorat qilish usullarini taklif qilgan [4]. Yaponiyalik S. Suzuki (2019) pastyortizatsiya va sterilizatsiya jarayonlarining mikroorganizmlarga ta’sirini modellashtirish bo‘yicha yangi matematik modellarni ishlab chiqib, oziq-o ...