KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsuloti (YaIM) 104,7% ga o‘sib, 100 mlrd AQSH dollaridan oshdi [1]. 2024-yilning birinchi choragida esa YaIM o‘sishi 6,2% ni tashkil etdi, sanoat ishlab chiqarishi 6,6% ga, xizmatlar sohasi 7,6% ga o‘sganligi qayd etildi [2]. Ayni paytda inflyatsiya darajasi yillik hisobda 9% atrofida saqlanib qolmoqda [3], bu Markaziy bankning belgilangan maqsadli ko‘rsatkichlariga yaqinlashmoqda. Ushbu ko‘rsatkichlar, mamlakat iqtisodiyotining barqaror o‘sish sur’atlarini ko‘rsatsa-da, global iqtisodiy o‘zgarishlar va ichki tarkibiy muammolar sharoitida makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash hamda iqtisodiy siyosat samaradorligini oshirish masalasini dolzarb etib turibdi. Xususan, xalqaro savdo hajmining 2023-yilda 60 mlrd AQSH dollariga yetishi [4] sharoitida O‘zbekistonning jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi ham makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga ta’sirini chuqur tahlil qilishni talab etadi. Ushbu mavzu, iqtisodiyotning turli sektorlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunish, iqtisodiy siyosatning samaradorligini baholash va kelajakdagi iqtisodiy o‘sish traektoriyalarini bashorat qilish uchun muhimdir. Hozirgi kunda global iqtisodiyotdagi beqarorlik, energiya resurslari narxlarining o‘zgaruvchanligi, xalqaro savdo cheklovlari va pandemiya oqibatlari kabi omillar milliy iqtisodiyotlarning barqarorligiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmoqda. O‘zbekistonda esa, iqtisodiy islohotlar davrida erishilgan natijalarga qaramay, inflyatsiya bosimini kamaytirish, investitsiya muhitini yaxshilash, ishsizlikni qisqartirish va barqaror makroiqtisodiy muhitni saqlab qolish kabi muammolar to‘liq hal etilmagan. Ayniqsa, valyuta kursining barqarorligi, davlat qarzining maqbul darajada ushlab turilishi va fiskal siyosatning samaradorligini oshirish kabi masalalar chuqur ilmiy tahlil va amaliy takliflarni talab qiladi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro miqyosda juda keng bo‘lib, ko‘plab yetakchi iqtisodchilar tomonidan fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Jon Meynard Keyns (J.M. Keynes) o‘zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida umumiy talab, bandlik va inflyatsiya o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilib, davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvi zarurligini asoslab bergan [5]. Milton Fridmen (M. Friedman) pul nazariyasi bo‘yicha fundamental ishlar olib borga ...