KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim sohasiga yoʻnaltirilgan davlat byudjeti xarajatlari jami byudjet xarajatlarining 21% ni tashkil etdi [1]. Bu koʻrsatkich 2017-yildagi 18.5% ga nisbatan 2.5 foiz punktga oshganini koʻrsatadi [2], bu esa taʼlimga berilayotgan eʼtiborning muttasil oʻsib borayotganidan dalolat beradi. Xususan, 2023-yilda maktabgacha taʼlim tizimiga 12.5 trillion soʻm, umumiy oʻrta taʼlimga 38.7 trillion soʻm va oliy hamda oʻrta maxsus taʼlimga 8.1 trillion soʻm ajratildi [3]. Ushbu investitsiyalar mamlakatning inson kapitalini rivojlantirishga qaratilgan strategik yoʻnalishini aks ettiradi, chunki aholining 30 foizdan ortigʻini 18 yoshgacha boʻlganlar tashkil etadi [4]. Jahon miqyosida taʼlim xizmatlari bozori 2022-yilda taxminan 6.2 trillion AQSH dollarini tashkil etgan boʻlib, 2030-yilga kelib bu koʻrsatkich 10.3 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [5]. Bu raqamlar taʼlim sohasidagi har qanday innovatsiya va ilgʻor gʻoyalarning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishdagi ulkan salohiyatini namoyish etadi. Zamonaviy taʼlim tizimi oldida turgan asosiy muammolar qatoriga oʻquv jarayonining oʻquvchiga yoʻnaltirilmaganligi, tanqidiy fikrlash va muammolarni hal qilish koʻnikmalarining yetarli darajada shakllanmaganligi, shuningdek, shaxsiy rivojlanishga eʼtiborning sustligi kiradi. Mirzo Ulugʻbekning pedagogik gʻoyalari va maʼrifatparvarlik faoliyatini oʻrganish, uning taʼlimga kompleks yondashuvi, ilm-fanni ragʻbatlantirishi va yoshlarning kognitiv rivojlanishiga bergan ahamiyatini tahlil qilish zamonaviy taʼlim tizimining ushbu boʻshliqlarini toʻldirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, bugungi kunda Oʻzbekiston taʼlim tizimida fan va taʼlim integratsiyasini kuchaytirish, ilmiy izlanishlarni ragʻbatlantirish hamda ijtimoiy-gumanitar fanlar bilan tabiiy fanlar oʻrtasidagi mutanosiblikni taʼminlash dolzarb vazifadir [6]. Ulugʻbek merosidagi ilmiy tafakkur va konstruktivizm elementlari yordamida oʻquvchilarda mustaqil bilimlarni egallash koʻnikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari haligacha toʻliq oʻrganilmagan. Mirzo Ulugʻbekning pedagogik gʻoyalari va maʼrifatparvarlik faoliyati masalasi jahon ilmiy adabiyotida uzoq yillardan beri oʻrganib kelinadi. Masalan, J. L. E. Dreyer (1907) oʻzining "Tycho Brahe and the Early History of Modern Astronomy" nomli asarida Ulugʻbekning astronomiyaga qoʻshgan ulkan hissasini yoritgan [7]. ...