KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YaIM) o‘sish sur'ati 6.0% ga yetdi, bu so'nggi o'n yillikdagi eng yuqori ko'rsatkichlardan biridir [1]. Shu bilan birga, 2023-yil yakunlariga ko'ra, davlat byudjeti taqchilligi YaIMga nisbatan 4.0% ni tashkil etdi, bu esa byudjet barqarorligini ta'minlashda ma'lum muammolarni keltirib chiqarmoqda [2]. Xalqaro valyuta jamg'armasi hisobotiga ko'ra, O'zbekistonning davlat qarzi YaIMning 35.8% ini tashkil etadi, shundan tashqi qarz 29.5% ga yetgan [3]. Ushbu raqamlar milliy iqtisodiyotda erishilayotgan yutuqlar bilan bir qatorda, makroiqtisodiy muvozanatni saqlash va mustahkamlash masalasining dolzarbligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Xususan, iqtisodiy o'sish sur'atlarini ushlab turgan holda, byudjet, tashqi savdo va pul-kredit siyosatidagi mutanosiblikni ta'minlash, inflyatsiya bosimini jilovlash hamda iqtisodiyotning turli sektorlari o'rtasidagi nomutanosibliklarni bartaraf etish hozirgi iqtisodiy siyosatning markaziy vazifalaridan hisoblanadi. Milliy iqtisodiyot muvozanatini ta'minlash nafaqat barqaror iqtisodiy o'sishni, balki aholi farovonligini oshirishni ham kafolatlaydi. Hozirgi kunda global iqtisodiyotdagi beqarorlik, savdo urushlari, geosiyosiy keskinliklar va pandemiyaning oqibatlari har bir mamlakat iqtisodiyotiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Bunday sharoitda, milliy iqtisodiyotning ichki va tashqi zarbalarga chidamliligini oshirish, makroiqtisodiy barqarorlikni ta'minlash, inflyatsiya va ishsizlik darajasini maqbul ko'rsatkichlarda ushlab turish juda muhimdir. Masalan, O'zbekiston iqtisodiyotida energiya resurslari va oziq-ovqat mahsulotlari narxlarining o'zgaruvchanligi import inflyatsiyasiga sabab bo'lishi mumkin, bu esa valyuta kursi va aholi xarid qobiliyatiga bevosita ta'sir qiladi [4]. Shuningdek, xususiy sektorning roli ortib borayotgan sharoitda davlat aralashuvi darajasini optimallashtirish, raqobatni rivojlantirish va investitsiya muhitini yaxshilash orqali iqtisodiy o'sishning sifatini ta'minlash muammosi hal etilishi lozim. Milliy iqtisodiyot muvozanati nazariy asoslari va amaliy mexanizmlari dunyo iqtisodiyotining yetakchi mutaxassislari tomonidan chuqur o'rganilgan. Jon Meynard Keyns [5] o'zining "Ish bilan ta'minlash, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida umumiy talab va taklifning iqtisodiy muvozanatga ta'sirini, davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvi zaru ...