KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda mobil aloqa xizmatlari foydalanuvchilari soni 34 milliondan oshib, internetga ulanish darajasi 90% ga yetdi [1]. O'zbekiston Respublikasi Transport vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, "Aqlli shahar" va "Aqlli transport" konsepsiyalari doirasida innovatsion texnologiyalarni joriy etishga qaratilgan investitsiyalar hajmi so'nggi uch yilda o'rtacha 20-25% ga o'sdi [2]. Global miqyosda esa mobil tarmoqlar va transport tizimlari integratsiyasi bozori 2022-yilda 100 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga borib 500 milliard AQSh dollariga yetishi prognoz qilinmoqda, bu har yili o'rtacha 20% dan ziyod o'sish sur'atini anglatadi [3]. Avtomobillarga mobil ulanish imkoniyatini beruvchi V2X (Vehicle-to-Everything) texnologiyalari, avtonom transport va IoT (Internet of Things) qurilmalari sonining eksponensial o'sishi bilan birga, bu ikki soha o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikni yanada kuchaytirdi. Bugungi kunda mobil va transport tarmoqlari integratsiyasi muammosi nafaqat texnologik, balki ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega bo'lib, qator dolzarb masalalarni o'z ichiga oladi. Mavjud infratuzilmalar ko'pincha eskirgan bo'lib, 5G va Edge Computing kabi yangi avlod texnologiyalarining talablariga javob bermaydi, bu esa ma'lumotlarni qayta ishlashda kechikishlarga (latency) va xizmat sifatining pasayishiga olib keladi [4]. Bundan tashqari, kibertahdidlar va ma'lumotlar xavfsizligi masalalari tobora murakkablashib bormoqda, chunki integratsiyalashgan tizimlar hujumlar uchun ko'proq imkoniyatlar yaratadi [5]. Transport tizimlarida tirbandliklar va atrof-muhitga salbiy ta'sirlarni kamaytirish, shaharsozlikda aqlli yechimlarni joriy etish hamda fuqarolar uchun qulay va xavfsiz mobil transport xizmatlarini yaratish kabi muammolar ham ushbu mavzuni yanada dolzarb qiladi. Bu esa mazkur sohada chuqur ilmiy tadqiqotlar o'tkazishni va amaliy yechimlarni ishlab chiqishni taqozo etadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha olib borilgan tahlillar shuni ko'rsatadiki, jahon miqyosida ko'plab yetakchi olimlar mobil va transport tarmoqlari integratsiyasi ustida faol ish olib bormoqdalar. Misol uchun, M. L. Gerla (2018) avtonom transport vositalari va 5G tarmoqlari o'rtasidagi aloqani optimallashtirish bo'yicha bir qator muhim tadqiqotlar olib borgan va V2X aloqa protokollarini takomillashtirishga qaratilgan innovatsion modellarni taklif etgan ...